10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 4. Ünite: Nesillerin Mirası
Hikâyeden Şiire Dönüştürme
Hikâye olayı anlatır, şiir ise o olayın bıraktığı duyguyu ve görüntüyü yoğunlaştırır. Bu konuda dinlediğin ya da izlediğin bir Millî Edebiyat Dönemi hikâyesindeki olay, durum ve duyguları şiir diline çevirmeyi öğrenirsin. Yazma sürecini amaç ve hedef kitle belirlemekten başlayarak planlama, imge ve ahenk kurma, yazım ve noktalama denetimi ile öz değerlendirmeye kadar yönetebilecek; simülasyondaki şiir atölyesinde bir kıtayı kendin kuracaksın.
Kazanımlar
- TDE.10.4.4.1. Hikâyeyi şiire dönüştürme amacını, hedef kitlesini ve süresini belirleyerek yazma sürecini yönetir; sürecin önündeki engelleri giderir.
- TDE.10.4.4.2. Ön bilgilerini kullanarak hikâyeden şiire aktaraçağı olay, durum ve duyguları seçer; ana düşünceyi ve iletiyi belirler; plan taslağını şunup geri bildirimle düzenler.
- TDE.10.4.4.3. Dikkat çekici bir girişle başlayan, imge, söz sanatı ve ahenk unsurlarını (ölçü, uyak, redif, aliterasyon, asonans) bilinçli kullanan, özgün üslupla yazılmış bir şiir oluşturur.
- TDE.10.4.4.3. Şiirinde Türkçeyi özenle kullanır, bağdaşıklık ögelerine, yazım ve noktalama kurallarına dikkat eder; içeriğe uygun başlık belirler.
- TDE.10.4.4.4. Yazma sürecini ve ürününü içerik, dil, anlatım ve ahenk ölçütleriyle değerlendirir; geri bildirimlere göre yeni hedefler belirler ve şiirini paylaşır.
Konu anlatımı
Hikâye ile Şiir: Aynı Konu, İki Ayrı Dil
Millî Edebiyat Dönemi Hikâyesi: Dönüştüreceğimiz Kaynak
Plan Aşaması: Amaç, Hedef Kitle ve Duygu Seçimi
Hikâye Ögelerini Şiir Ögelerine Çevirmek
Şiirin Dili: İmge, Söz Sanatları ve Söz Varlığı
Ahenk: Ölçü, Uyak, Redif ve Ses Tekrarları
Yapı: Başlık, Giriş, Kıta ve Kapanış
Çözümlü Örnek: Hikâyeden Şiire
Taslaktan Son Metne: Düzeltme, Değerlendirme ve Paylaşma
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Simülasyona Köprü: Şiir Atölyesi
Anahtar terimler
- Hikâye
- Gerçek ya da gerçeğe benzer bir olayı kişi, zaman ve mekân çerçevesinde olay örgüsüyle anlatan kısa anlatı türü.
- Şiir
- Duygu, düşünce ve hayalleri imgeli, yoğun ve ahenkli bir dille dile getiren edebî tür.
- İmge (hayal)
- Duygu ya da düşüncenin zihinde canlandırılan görüntüsü; benzetme, kişileştirme, istiare gibi sanatlarla kurulur.
- Hece ölçüsü
- Dizelerdeki hece sayısının eşit tutulmasına dayanan ölçü; Türkçede hece sayısı ünlü sayısına eşittir.
- Uyak (kafiye)
- Dize sonlarındaki ses benzerliği; toprak / yaprak gibi farklı sözcüklerin sonunda tekrar eden sesler.
- Redif
- Uyaktan sonra aynı kalan söz ya da ek; dize sonlarında tekrarlanır.
- Aliterasyon ve asonans
- Aynı ünsüzün (aliterasyon) ya da aynı ünlünün (asonans) tekrarıyla oluşan ses uyumu.
- Kıta (bent)
- Birkaç dizeden oluşan, anlamca ve uyakça bir bütün kuran şiir birimi.
- Açık ve örtük ileti
- Açık ileti doğrudan söylenir, örtük ileti imgelerin ve sezdirmenin arkasında okuyucuya bırakılır.
- Millî Edebiyat Dönemi
- 1911'de Genç Kalemler ve Yeni Lisan ile başlayan, sade Türkçeyi ve millî konuları benimseyen edebiyat dönemi.
Örnek soru
Dinlediği Millî Edebiyat Dönemi hikâyesini şiire dönüştürecek bir öğrencinin, yazmaya başlamadan önce yapması gereken ilk iş aşağıdakilerden hangisidir?
- Amacı ve hedef kitleyi belirleyip şiire aktarılacak olay ile duyguyu seçmek
- Şiirdeki dizelerin uyak seslerini listeleyip bir sözcük havuzu oluşturmak
- Hikâyedeki bütün cümleleri sırayla dizelere bölerek alt alta yazmak
- Şiire ilgi çekici bir başlık yazıp kıta sayısını rastgele belirlemek
- Taslağı bitirdikten sonra yazım ve noktalama denetimini yapmak
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Yazma sürecinin ilk basamağında yazma amacı, hedef kitle, süre ve yöntem belirlenir (TDE4.1.1). Edebî metin amacı, dilin mecazlı ve imgeli kullanılmasını gerektirir.
2. Hikâyeden şiire dönüştürmede ikinci karar, hikâyenin hangi olay, durum ve duygusunun şiire taşınacağıdır; çünkü şiir olayın tamamını değil yoğun bir anı ve duyguyu işler.
3. Uyak listesi, başlık, dizelere bölme ve yazım denetimi bu kararlara bağlı sonraki işlerdir; bu yüzden ilk iş amaç, hedef kitle ve seçilecek olay ile duygunun belirlenmesi olur.
Cevap A. C şıkkı en güçlü çeldiricidir: cümleleri dizelere bölmek biçimi değiştirir ama dili değiştirmez, ortaya şiir değil manzum özet çıkar.