10. Sınıf Fizik · 4. Ünite: Dalgalar
Su Dalgalarında Yansıma ve Kırılma
Havuzun kenarına çarpan dalgalar geri döner, sığ kıyıya yaklaşan dalgalar yön değiştirir, dağda bağırınca kendi sesin sana geri gelir. Bunların hepsi dalgaların yeni bir engelle ya da yeni bir ortamla karşılaşınca gösterdiği davranışlardır. Bu konuda bir dalga leğeninde doğrusal ve dairesel su dalgalarının yansımasını ve kırılmasını gözleyecek, gelme, yansıma ve kırılma açıları arasındaki ilişkiyi ölçümlerden kendin çıkaracaksın.
Kazanımlar
- FİZ.10.4.5. Dalga leğeninde doğrusal ve dairesel su dalgalarının yansıma ve kırılma olaylarını gözlemleyerek gelme, yansıma ve kırılma açılarını normale göre belirler.
- FİZ.10.4.5. Yansımada gelme açısı ile yansıma açısı arasındaki ilişkiyi ölçüm tablosundan tümevarımla bulur ve genelleştirir.
- FİZ.10.4.5. Derin ve sığ bölgeler arasındaki geçişte sürat, dalga boyu, frekans ve doğrultunun nasıl değiştiğini gözlem verilerinden çıkarır.
- FİZ.10.4.5. Dairesel dalgaların yansımasında yansıyan dalgaların kaynağın engele göre simetrik görüntü noktasından yayılıyormuş gibi göründüğünü açıklar.
- FİZ.10.4.5. Yankıyı sesin engelden yansıması olarak nitel biçimde açıklar (yankı ile ilgili işlem yapılmaz).
Konu anlatımı
Dalga leğeni ve dalga cepheleri
Yansıma: dalga bir engele çarpınca geri döner
Kırılma: dalga başka bir ortama geçerken yön değiştirir
Açılar arasındaki ilişki: ölçümden genellemeye (tümevarım)
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Simülasyonda dene
Anahtar terimler
- Dalga leğeni
- Su dalgalarının davranışını incelemek için kullanılan, içi sığ su dolu şeffaf kap.
- Dalga cephesi
- Aynı tepe üzerindeki noktaları birleştiren çizgi; doğrusal ya da dairesel olabilir.
- Normal
- Dalganın çarptığı yüzeye çarpma noktasında çizilen dik doğru; açılar buna göre ölçülür.
- Gelme açısı
- Gelen ışın ile normal arasındaki açı.
- Yansıma açısı
- Yansıyan ışın ile normal arasındaki açı; gelme açısına eşittir.
- Kırılma
- Dalganın ortam (derinlik) değiştirirken yayılma doğrultusunu değiştirmesi.
- Kırılma açısı
- Kırılan ışın ile normal arasındaki açı.
- Yankı
- Sesin bir engelden yansıyarak kaynağa geri dönmesi.
Örnek soru
Düz bir su dalgası, yansıtıcı bir engele gelme açısı $30°$ olacak biçimde çarpıyor. Yansıma açısı kaç derecedir?
- 15°
- 45°
- 60°
- 90°
- 30°
Doğru cevap: E
Çözüm
Yansıma kuralı: yansıma açısı gelme açısına eşittir (ikisi de normalle ölçülür).
1. $r = i$
2. $r = 30°$
Cevap: E. $60°$ şıkkı yüzeyle yapılan açıdır ($90° - 30°$); $15°$ ise açının yarıya inmesini beklemektir.