10. Sınıf Kimya · 1. Ünite: Kimyasal Tepkimeler · Gazlar
Kimyasal Değişimin Göstergeleri ve Tepkimelerin Oluşumu
Bir demir çiviyi mavi bakır sülfat çözeltisine bıraktığında rengin yeşile dönüşünü ve çivi üzerinde bakır katmanı oluşumunu gözlemlersin. Bu gözlemler kimyasal bir değişimin gerçekleştiğinin kanıtlarıdır. Bu konuda kimyasal değişimin dört gözlemlenebilir göstergesini tanıyacak, bu göstergeleri tanecik düzeyindeki yeniden düzenlenmeyle açıklayacak ve bir değişimin fiziksel mi kimyasal mı olduğuna karar vermek için model kullanmayı öğreneceksin.
Kazanımlar
- KİM.10.1.1.a Kimyasal değişimlerin gözlemlenebilir göstergelerini (enerji değişimi, gaz çıkışı, renk değişimi, yeni katı oluşumu) tanımlar ve örneklerle açıklar.
- KİM.10.1.1.b Kimyasal değişimlere ilişkin bilimsel gözlem yaparak veri toplar ve kaydeder.
- KİM.10.1.1.c Topladığı verileri tepkenlerin alt mikro düzeydeki değişimi (tanecik yeniden düzenlenmesi) temelinde açıklar.
- KİM.10.1.2.a Taneciklerin yeniden düzenlenmesi temelinde kimyasal tepkimelerin oluşumu için model önerir ve farklı tepkimelerle sınar.
- KİM.10.1.2.b Sınama sürecinde elde ettiği kanıtlara uygun olarak modelini geliştirir.
Konu anlatımı
Bir Deney ile Başlayalım
Kimyasal Değişimin Dört Göstergesi
Fiziksel Değişim mi, Kimyasal Değişim mi?
Alt Mikro Düzeyde Ne Oluyor? Tanecik Modeli
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Kimyasal değişim
- Maddelerin tanecik düzeyinde bağlarının kopup yeniden düzenlenerek farklı maddeler oluşturduğu değişim türü.
- Fiziksel değişim
- Maddenin kimliği değişmeden yalnızca hâl, şekil veya boyutunun değiştiği süreç.
- Gözlemlenebilir gösterge
- Kimyasal değişimin gerçekleştiğine işaret eden makroskobik gözlem: enerji değişimi, gaz çıkışı, renk değişimi veya yeni katı oluşumu.
- Ekzotermik tepkime
- Çevreye enerji (ısı veya ışık) veren kimyasal tepkime.
- Endotermik tepkime
- Çevreden enerji emen kimyasal tepkime.
- Çökelek
- İki çözeltinin karıştırılmasıyla oluşan, suda çözünmeyen katı madde.
- Tanecik modeli
- Kimyasal tepkimeleri atom ve moleküllerin yeniden düzenlenmesiyle açıklayan bilimsel model.
- Kütlenin korunumu
- Kimyasal tepkimede atom türleri ve sayılarının değişmemesi; tepkime öncesi ve sonrası toplam kütlenin eşit olması.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi kimyasal değişimin gözlemlenebilir göstergelerinden biri değildir?
- Tepkime sırasında enerji değişimi (ısınma veya soğuma) gözlenmesi
- Maddenin yalnızca şeklinin değişmesi
- Karışımda gaz kabarcıklarının oluşması
- Çözelti renginin değişmesi
- Karıştırılan çözeltilerde çökelek oluşması
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Kimyasal değişimin dört gözlemlenebilir göstergesi: enerji değişimi, gaz çıkışı, renk değişimi ve yeni katı (çökelek) oluşumudur.
2. Maddenin yalnızca şeklinin değişmesi (örneğin kâğıdı yırtma, hamuru şekillendirme) fiziksel değişimdir; yeni bir madde oluşmaz, yalnızca dış görünüm değişir.
3. Bu nedenle B şıkkı kimyasal değişimin göstergesi değildir.
4. Diğer dört seçenek (enerji, gaz, renk, çökelek) kimyasal değişimin tanınan göstergeleridir.