10. Sınıf Kimya · 1. Ünite: Kimyasal Tepkimeler · Gazlar
Kimyasal Tepkime Denklemlerinin Denkleştirilmesi
Bir kimyasal tepkime denklemi, tepkenlerden ürünlere geçişi sembolik olarak gösterir; ancak formüller yazılıp ok konulduğunda atom sayıları her zaman iki tarafta eşit çıkmaz. Kütlenin korunumu yasası gereği tepkimeye giren her atom ürünlerde de bulunmalıdır. Bu konuda denklemlerdeki atom sayısı tutarsızlıklarını tespit edecek, deneme-yanılma yöntemiyle katsayıları belirleyerek denklemleri denkleştirecek ve sonucun doğruluğunu kontrol edeceksin.
Kazanımlar
- KİM.10.1.6. Kimyasal tepkime denklemlerinde tepken ve ürünlerin tanecik sayılarındaki tutarsızlıkları belirler.
- KİM.10.1.6. Kütlenin korunumu ilkesini tepkime denklemleriyle ilişkilendirir ve neden denkleştirme yapılması gerektiğini açıklar.
- KİM.10.1.6. Deneme-yanılma yöntemiyle basit ve çok adımlı denklemleri denkleştirir.
- KİM.10.1.6. Denkleştirilmiş bir denklemde atom sayılarının ve kütle dengelerinin doğruluğunu değerlendirir.
Konu anlatımı
Neden denkleştirme gerekir?
Denkleştirilmemiş denklemde tutarsızlıkları belirleme
Deneme-yanılma yöntemi ile denkleştirme stratejisi
Çözümlü örnekler
Hâl simgeleri ve denklemin tam yazımı
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Kimyasal tepkime denklemi
- Bir tepkimedeki tepken ve ürünleri, formülleri ve katsayılarıyla gösteren sembolik ifade.
- Katsayı
- Formülün önüne yazılan ve o maddeden kaç birim (mol/tanecik) katıldığını gösteren tam sayı; formüldeki tüm atomları çarpar.
- Alt indis
- Formülde element simgesinin sağ alt köşesine yazılan ve o elementten kaç atom bulunduğunu gösteren sayı; denkleştirmede değiştirilemez.
- Denkleştirme
- Tepkime denkleminin her iki tarafındaki atom sayılarını katsayılarla eşitleme işlemi.
- Kütlenin korunumu yasası
- Kimyasal tepkimede toplam kütlenin değişmediğini belirten yasa; Lavoisier tarafından ortaya konmuştur.
- Atom envanteri
- Denklemin sol ve sağ tarafındaki her elementin atom sayısını listeleyen sayım tablosu.
- Hâl simgesi
- Maddenin fiziksel durumunu formülün yanında gösteren kısaltma: (k) katı, (s) sıvı, (g) gaz, (suda) sulu çözelti.
- Deneme-yanılma yöntemi
- Katsayıları sistematik olarak değiştirip kontrol ederek atom sayılarını eşitleyen denkleştirme yöntemi.
Örnek soru
Kimyasal tepkime denklemlerinde atom sayılarını eşitlemek için aşağıdakilerden hangisi değiştirilir?
- Ürünlerin hâl simgeleri
- Formüldeki alt indisler
- Elementlerin atom numaraları
- Tepkime oku yönü
- Formüllerin önündeki katsayılar
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Kimyasal tepkime denklemlerinde atom sayıları, formüllerin önüne yazılan katsayılar ile eşitlenir.
2. Alt indisler maddenin formülüne aittir; değiştirilirse farklı bir madde oluşur (ör. $\text{H}_2\text{O}$ yerine $\text{H}_2\text{O}_2$).
3. Hâl simgeleri, atom numaraları ve ok yönü denkleştirmeyle ilgisizdir.
4. Doğru cevap E'dir.
Sık yapılan hata: Alt indislerin değiştirilebileceğini düşünmek (B şıkkı); ancak bu maddeyi tamamen değiştirir.