11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 4. Ünite: Hayatın Aynası
Belgesel Afişi Hazırlama
Bir belgeseli izledikten sonra onu hiç görmemiş birini salona çekmeniz istense, elinizde yalnızca bir yüzey, birkaç sözcük ve bir görsel olsa ne yapardınız? Afiş tam olarak bu sorunun cevabıdır: hayattan kesitler sunan bir yapımı, birkaç saniyelik bir bakışa sığdırma sanatı. Bu konuda izlediğin belgeseli yansıtan özgün bir afişi planlamayı, başlık ve slogan kurmayı, görsel ve renk seçmeyi, yazım ve noktalama kurallarını uygulamayı, toplumsal hassasiyetlere dikkat etmeyi ve bitmiş afişini ölçütlerle değerlendirmeyi öğreneceksin. Sonunda hem kendi afişini hazırlayabilecek hem de başkasının afişine gerekçeli geri bildirim verebileceksin.
Kazanımlar
- TDE.11.4.4.1. Afişin amacını, hedef kitlesini ve kullanacağı yöntemi belirler; afişin yazılı anlatımın kamusal kullanım alanında yer aldığını gerekçelendirir.
- TDE.11.4.4.2. İzlediği belgeselden hareketle ana düşünceyi ve vermek istediği iletiyi seçer; hedef kitleye yönelik tahminlerle başlık, slogan ve bilgi bloğunun içeriğini planlar.
- TDE.11.4.4.2. Afişin içeriğini destekleyecek görsel ve işitsel ögeleri (fotoğraf, renk, yazı düzeni, karekod) seçer; plan taslağını sunar ve aldığı geri bildirimle son hâline getirir.
- TDE.11.4.4.3. Dikkat çekici bir giriş ve kısa, ritmik bir slogan kurar; deyim, mecaz ve düşünceyi geliştirme yollarını bağlama uygun biçimde kullanır; yabancı sözcükler yerine Türkçelerini tercih eder.
- TDE.11.4.4.3. Afişte açık ve örtük iletileri dengeler; siyaset, din, etnisite gibi toplumsal hassasiyet oluştürabilecek ögelerden kaçınır ve olumlu tutum ile değerleri vurgular.
- TDE.11.4.4.3. Bağdaşıklık ögelerine, yazım kurallarına (büyük harf, ekler, saat ve tarih yazımı) ve noktalama kurallarına dikkat ederek afiş metnini yazar.
- TDE.11.4.4.4. Afişini içerik, dil ve anlatım ile paydaş görüşleri bakımından değerlendirir; yeni hedefler koyar ve afişini okul panosunda ya da okulun çevrim içi ortamlarında paylaşır.
Konu anlatımı
1. Bağlam: Belgeselden Afişe
2. Afişin Özellikleri ve Yazılı Anlatımdaki Yeri
3. Planlama: Amaç, Hedef Kitle, Ana Düşünce ve İleti
4. Afişin Yapı Unsurları
5. Afiş Dili: Slogan, Söz Varlığı ve Dil İşlevleri
6. Görsel ve İşitsel Ögeler: Renk, Yazı, Fotoğraf ve Karekod
7. Bağdaşıklık, Yazım ve Noktalama Kuralları
8. Toplumsal Hassasiyet, Değerler ve Etik
9. Zayıf Afişten Etkili Afişe: Karşılaştırma
10. Çözümlü Örnekler
11. Değerlendirme, Paylaşım ve Yeni Hedefler
12. Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Afiş
- Bir etkinliği, yapımı ya da düşünceyi geniş kitlelere duyuran; görsel ve kısa yazılı ögeleri bir arada kullanan kamusal metin türüdür.
- Belgesel
- Gerçek yaşamdan alınan görüntü, ses ve belgelerle bir konuyu bilgilendirici ve öğretici biçimde sunan yapımdır.
- Slogan
- Konuyu yansıtan, kısa, ritmik ve akılda kalıcı olacak biçimde kurulmuş etkileyici söz ya da cümledir.
- Hedef kitle
- Metnin seslendiği, yaş, ilgi ve bilgi düzeyi tahmin edilen okur ya da izleyici topluluğudur.
- Görsel hiyerarşi
- Boyut, renk ve konum farkıyla afişteki ögelerin okunma sırasının belirlenmesidir.
- Bilgi bloğu
- Afişte etkinliğin ne zaman, nerede, kim tarafından ve hangi koşullarla yapılacağını bildiren bölümdür.
- Kamusal yazı
- Halka açık, geniş kitleye seslenen ve ortak anlaşılırlık gerektiren yazılı anlatım kullanım alanıdır.
- Kontrast
- Zemin ile yazı ya da görsel arasındaki ton ve renk farkıdır; okunabilirliği belirler.
- Açık ve örtük ileti
- Açık ileti doğrudan söylenen, örtük ileti ise imge ve ima yoluyla sezdirilen mesajdır.
- Toplumsal hassasiyet
- Siyaset, din ve etnisite gibi, farklı kesimlerde tepki doğurabilecek konulara ilişkin duyarlılıktır; kamusal metinde bu ögelerden kaçınılır.
Örnek soru
Okulda gösterilecek bir belgesel için afiş hazırlayan Deniz, yazma sürecinin başında hangi kararı vermelidir?
- Afişte kullanılacak yazı tipinin adını
- Afişin amacını ve hedef kitlesini
- Afişin basılacağı kâğıdın kalınlığını
- Belgeselin yönetmeninin başka yapımlarını
- Afişin kaç adet çoğaltılacağını
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Yazma sürecinde ilk basamak karar vermedir: yazma amacı, hedef kitle ve yöntem belirlenir.
2. Amaç (ikna etme ve bilgilendirme) ile hedef kitle (okul topluluğu) belli olunca dil, görsel, renk ve içerik kararları buna göre şekillenir.
3. Yazı tipi, kâğıt kalınlığı ve adet gibi teknik ayrıntılar sonraki aşamalarda belirlenir; yönetmenin başka yapımları ise afişin amacını doğrudan etkilemez.
Doğru cevap B'dir. En güçlü çeldirici A'dır; yazı tipi önemlidir ama amaç ve hedef kitle belli olmadan seçilemez.