11. Sınıf Fizik · 2. Ünite: Elektrik ve Manyetizma
Mıknatıslar ve Manyetik Alan
Buzdolabı mıknatısı, pusula, kapı kilitleri ve hoparlörler mıknatısların ve manyetik alanın günlük hayattaki yüzlerinden bazılarıdır. Bu konuda mıknatısların birbirine etkisini gözlemleyip verilerini kaydedecek, bu etkileşimi manyetik alan çizgileriyle açıklayacak ve pusulanın bir mıknatısın alanını nasıl "okuduğunu" öğreneceksin.
Kazanımlar
- FİZ.11.2.4. Mıknatısların kutuplarını, aynı ve zıt kutupların etkileşimini ve mıknatısın kesilince nasıl davrandığını gözlemleyerek tanımlar.
- FİZ.11.2.4. Mıknatısların etkileşimine ve mıknatısa uzaklığa bağlı gözlemlerini (ölçüm, tablo) düzenli biçimde toplayıp kaydeder.
- FİZ.11.2.4. Toplanan verileri manyetik alan çizgilerinin yönü ve sıklığıyla açıklar; pusula iğnesinden alanın yönünü okur.
- FİZ.11.2.4. Çubuk mıknatıs ve iki mıknatıstan oluşan düzeneklerde alan çizgilerini çizer ve alanın büyük olduğu bölgeleri belirler.
Konu anlatımı
Mıknatıslarla ilk gözlemler
Manyetik alan çizgileri
Pusula ve Dünya'nın manyetik alanı
Gözlem, veri toplama ve kayıt
Çözümlü örnekler
Simülasyonda dene
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Mıknatıs
- Çevresinde manyetik alan oluşturan, demir, nikel ve kobalt gibi maddeleri çeken cisim.
- Kutup (N, S)
- Mıknatısın etkisinin en çok görüldüğü iki uç; N kuzeyi, S güneyi gösteren uçtur.
- Manyetik alan
- Mıknatısların (ve akımların) çevresindeki uzayda oluşan, başka mıknatıslara ve ferromanyetik maddelere kuvvet uygulayan alan.
- Manyetik alan çizgisi
- Teğeti alan yönünü, sıklığı alan şiddetini gösteren kapalı eğri; dışarıda N'den S'ye gider.
- Pusula
- Serbestçe dönebilen mıknatıs iğnesi; N ucu bulunduğu yerdeki manyetik alanın yönünü gösterir.
- Ferromanyetik madde
- Demir, nikel, kobalt gibi mıknatıs tarafından çekilen ve mıknatıslanabilen maddeler.
- Manyetik tek kutup
- Yalnızca N ya da yalnızca S kutbu olan varsayımsal parça; mıknatıslar kesilince hep çift kutuplu parçalar oluşur.
- Gözlem tablosu
- Ölçülen büyüklükleri, birimleri ve koşulları düzenli biçimde kaydetmek için kullanılan tablo.
Örnek soru
Bir çubuk mıknatıs ortadan ikiye kırılıyor. Elde edilen parçalar için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Parçalardan biri yalnızca N, diğeri yalnızca S kutbuna sahip olur.
- Her parçanın hem N hem S kutbu vardır.
- Parçalar mıknatıslığını tamamen yitirir.
- Her iki parçada da yalnızca N kutbu oluşur.
- Kesilen yüzeylerde kutup oluşmaz, yalnızca uçlarda kutup olur.
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Mıknatısın kutupları birbirinden ayrılamaz; manyetik tek kutup elde edilemez.
2. Kırılan her parça yeni bir mıknatıs olur: kesim yüzeylerinde zıt kutuplar oluşur ve her parçada bir N, bir S bulunur.
Cevap: B. Parçaların yalnızca tek kutup taşıdığını düşünmek, bu konudaki en sık yanılgıdır.