11. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Denge · Asit ve Baz Çözeltilerinde Denge · Çözünürlük Dengesi
Asit-Baz Teorileri: Arrhenius ve Brønsted-Lowry
Günlük hayatta "asit ekşidir, baz kaygandır" deriz, ama bu nitel tanımlar kimyasal mekanizmayı açıklamaz. 19. yüzyılın sonunda Svante Arrhenius ve 20. yüzyılın başında Johannes Brønsted ile Thomas Lowry birbirini tamamlayan iki model geliştirdi. Bu konuda her iki modelin varsayımlarını öğrenecek, benzerlik ve farklılıklarını karşılaştıracak, eşlenik asit-baz çiftlerini tanıyacak ve ametal oksitlerin sudaki asidik davranışını açıklayabileceksin.
Kazanımlar
- KİM.11.2.7.a Arrhenius asit-baz teorisinin temel varsayımlarını belirler ve sulu çözeltilerdeki H\u207A / OH\u207B iyonlaşması ile örneklendirir.
- KİM.11.2.7.b Brønsted-Lowry asit-baz teorisinin proton aktarımı modelini açıklar ve eşlenik asit-baz çiftlerini bir tepkimede gösterir.
- KİM.11.2.7.c İki teorinin benzerliklerini ve farklılıklarını (kapsam, ortam, tanım) karşılaştırır.
- Monofonksiyonel ve polifonksiyonel asit/bazları ayırt eder, poliprotik asitlerin kademeli iyonlaşmasını yazar.
- Ametal oksitlerin su ile tepkimesinden oluşan asidik çözeltileri Arrhenius ve Brønsted-Lowry modelleriyle açıklar.
Konu anlatımı
Neden Birden Fazla Asit-Baz Teorisi Var?
Arrhenius Asit-Baz Teorisi
Brønsted-Lowry Asit-Baz Teorisi
Eşlenik Asit-Baz Çiftleri
İki Teorinin Karşılaştırması
Monofonksiyonel ve Polifonksiyonel Asit-Bazlar
Ametal Oksitlerin Sudaki Asidik Davranışı
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Arrhenius asidi
- Suda çözündüğünde H\u207A (veya H\u2083O\u207A) iyonu veren madde.
- Arrhenius bazı
- Suda çözündüğünde OH\u207B iyonu veren madde.
- Brønsted-Lowry asidi
- Proton (H\u207A) vericisi olan tür.
- Brønsted-Lowry bazı
- Proton (H\u207A) alıcısı olan tür.
- Eşlenik asit-baz çifti
- Bir proton aktarımıyla birbirine dönüşen iki tür; asit protonunu verince eşlenik bazına, baz proton alınca eşlenik asidine dönüşür.
- Amfoter (amfiprotik)
- Hem proton verebilen hem de proton alabilen madde. Örnek: H\u2082O.
- Monoprotik asit
- Molekül başına yalnızca bir proton verebilen asit. Örnek: HCl, HNO\u2083.
- Poliprotik asit
- Molekül başına birden fazla proton verebilen asit. Örnek: H\u2082SO\u2084, H\u2083PO\u2084.
- Oksiasit
- Ametal oksitlerin su ile tepkimesinden oluşan, yapısında oksijen bulunan asit. Örnek: H\u2082CO\u2083, H\u2082SO\u2084.
Örnek soru
Arrhenius tanımına göre aşağıdakilerden hangisi bir asittir?
- Suda çözündüğünde H\u207A iyonu veren madde
- Proton alıcısı olan madde
- Suda çözündüğünde OH\u207B iyonu veren madde
- Proton vericisi olan madde
- Elektron çifti alıcısı olan madde
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Arrhenius tanımı sulu çözelti temellidir: asit $\text{H}^+$ veren, baz $\text{OH}^-$ veren maddedir.
2. A seçeneği bu tanımı birebir karşılar.
3. B ve D seçenekleri Brønsted-Lowry tanımına, E seçeneği ise kapsam dışı olan Lewis tanımına aittir.
4. Doğru cevap A'dır.
C seçeneği Arrhenius bazını tanımlar, asit değil.