12. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
Ortak Doğal ve Kültürel Miras
İnsanlık tarih boyunca doğanın sunduğu olağanüstü oluşumları ve kendi yarattığı kültürel eserleri gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğu taşımıştır. Doğal ve kültürel miras değerleri, yalnızca bir ülkenin değil tüm insanlığın ortak zenginliğidir. Bu konuda Türkiye ve dünya genelindeki miras alanlarını, bu alanlara yönelik tehditleri inceleyecek; tehditleri ortadan kaldırmak için alternatif uygulamalar arasında bilinçli kararlar verebileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.12.6.6.a Doğal ve kültürel miras kavramlarını ayırt eder, karma miras örnekleri verir.
- COĞ.12.6.6.b UNESCO Dünya Mirası Listesi'nin oluşum sürecini ve Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi'nin işlevini açıklar.
- COĞ.12.6.6.c Türkiye'deki doğal ve kültürel miras alanlarını sınıflandırır, bunlara yönelik tehditleri analiz eder.
- COĞ.12.6.6.d Mirasa yönelik tehditleri ortadan kaldırmak için alternatif koruma uygulamaları önerir ve bunları mantıksal olarak değerlendirir.
- COĞ.12.6.6.e Farklı miras alanları için en uygun koruma stratejisine karar verir ve bu kararı gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Doğal ve kültürel miras kavramı
UNESCO Dünya Mirası Sistemi
Türkiye'nin doğal ve kültürel miras değerleri
Mirasa yönelik tehditler
Tehditleri ortadan kaldırmak için uygulamalar ve karar verme
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Doğal miras
- Doğanın kendi süreçleriyle oluşturduğu ve bilimsel, estetik veya ekolojik açıdan evrensel değer taşıyan oluşumlar; jeolojik yapılar, doğal anıtlar, benzersiz ekosistemler.
- Kültürel miras
- İnsan toplulukları tarafından üretilen ve evrensel değer taşıyan somut (yapılar, anıtlar) ve somut olmayan (gelenekler, sanatlar) varlıklar.
- Karma miras
- Hem doğal hem kültürel değer taşıyan miras alanları. Kapadokya (peri bacaları + kaya kiliseleri) ve Pamukkale-Hierapolis (travertenler + antik kent) örnektir.
- UNESCO Dünya Mirası Listesi
- 1972 Sözleşmesi kapsamında üstün evrensel değer taşıdığı kabul edilen doğal ve kültürel alanların yer aldığı uluslararası koruma listesi.
- Tehlike Altındaki Dünya Mirası Listesi
- Ciddi ve kesin tehditlerle karşı karşıya olan miras alanlarının yer aldığı uyarı ve destek listesi; ceza değil, uluslararası yardım sağlama mekânizmasıdır.
- Restorasyon
- Hasar görmüş veya bozulmuş bir miras varlığının özgün haline uygun biçimde onarılması ve yenilenmesi süreci.
- Sürdürülebilir turizm
- Miras alanlarını ziyaretçi baskısından korurken ekonomik, sosyal ve çevresel dengeyi gözeten turizm yaklaşımı; ziyaretçi sınırlandırma ve güzergâh planlaması içerir.
- Somut olmayan kültürel miras
- Gelenekler, ritüeller, sözlü anlatımlar, müzik, dans, el sanatları gibi maddi olmayan kültürel değerler; UNESCO'nun 2003 Sözleşmesi ile ayrıca korunur.
- Koruma alanı
- Doğal veya kültürel değerlerin korunması amacıyla yasal düzenlemeyle sınırları belirlenmiş ve belirli faaliyetlerin kısıtlandığı alan.
Örnek soru
Aşağıdaki alanlardan hangisi hem doğal hem kültürel değer taşıması nedeniyle UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde "karma miras" olarak sınıflandırılır?
- Göbekli Tepe
- Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası
- Göreme Millî Parkı ve Kapadokya Kayalıkları
- Hattuşa
- Troya Arkeolojik Alanı
Doğru cevap: C
Çözüm
Göreme Millî Parkı ve Kapadokya Kayalıkları, volkanik tüf formasyonlarından oluşan peri bacaları (doğal değer) ile bu formasyonlara oyulmuş kaya kiliseleri ve yeraltı şehirleri (kültürel değer) bir arada barındırdığı için karma miras olarak sınıflandırılır. Diğer seçeneklerdeki alanlar yalnızca kültürel miras kategorisindedir. Göbekli Tepe (A) arkeolojik bir alan, Divriği Ulu Camii (B) mimari bir başyapıt, Hattuşa (D) bir Hitit başkenti ve Troya (E) çok katmanlı arkeolojik alandır. Doğru cevap C şıkkıdır.