12. Sınıf Fizik · 4. Ünite: Madde ve Doğası
Modern Atom Teorisi
Madde atomlardan oluşur, ancak atomun içinde ne olduğu yüzyıllarca bilinmedi. Dalton'dan Rutherford'a uzanan model değişimleri, deneylerin yeni sonuçlar vermesiyle atomun yapısının adım adım ortaya çıkmasını sağladı. Bu konuda atomu oluşturan proton, nötron ve elektronun özelliklerini karşılaştıracak, atom numarası, kütle numarası ve net yük arasındaki ilişkileri kuracak, modern atom modelinde elektronun yerinin nasıl tanımlandığını açıklayacaksın.
Kazanımlar
- FİZ.12.4.7.a. Proton, nötron ve elektronun yük ve kütle bakımından özelliklerini karşılaştırır.
- FİZ.12.4.7.a. Atom numarası, kütle numarası, nötron sayısı ve net yük arasındaki ilişkiyi kurar; verilen sembolden parçacık sayılarını bulur.
- FİZ.12.4.7.a. İzotop ve iyonu parçacık sayılarına göre ayırt eder.
- FİZ.12.4.7.b. Dalton, Thomson ve Rutherford modellerinin hangi gözlemlerle değiştiğini açıklar.
- FİZ.12.4.7.b. Atomun kütle ve hacim dağılımını (çekirdek - elektron bulutu) temel parçacıklarla ilişkilendirir.
- FİZ.12.4.7.b. Modern atom modelinde elektron bulutunun ne anlama geldiğini yörünge fikriyle karşılaştırarak açıklar.
Konu anlatımı
Atom nelerden oluşur? Modellerin gelişimi
Temel parçacıklar: proton, nötron, elektron
Atomun içinde kütle ve boşluk
Modern atom modeli: elektron bulutu
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Özet
Anahtar terimler
- Proton
- Çekirdekte bulunan, +e yüklü, kütlesi yaklaşık 1,67×10⁻²⁷ kg olan parçacık.
- Nötron
- Çekirdekte bulunan, yüksüz, kütlesi protonunkine çok yakın parçacık.
- Elektron
- Çekirdeğin dışında bulunan, −e yüklü, kütlesi protonunkinin yaklaşık 1840'ta biri olan parçacık.
- Nükleon
- Çekirdeği oluşturan parçacıkların (proton ve nötron) ortak adı.
- Atom numarası (Z)
- Atomdaki proton sayısı; elementi belirler.
- Kütle numarası (A)
- Çekirdekteki nükleon sayısı: A = Z + N.
- İzotop
- Proton sayısı aynı, nötron sayısı farklı atomlar.
- İyon
- Elektron alıp vererek net yüke sahip olan atom ya da atom grubu; katyon (+), anyon (−).
- Elektron bulutu
- Elektronun çekirdek çevresinde bulunma olasılığının yüksek olduğu bölge.
Örnek soru
Bir atomun çekirdeğini oluşturan parçacıklar aşağıdakilerden hangisidir?
- Proton ve nötron
- Proton ve elektron
- Nötron ve elektron
- Yalnızca proton
- Proton, nötron ve elektron
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Çekirdek, proton (artı yüklü) ve nötron (yüksüz) parçacıklarından oluşur; ikisine birlikte nükleon denir.
2. Elektronlar çekirdeğin dışında, elektron bulutunda bulunur (B, C ve E yanlış).
3. Yalnızca protondan oluşan çekirdek, hidrojen dışında bulunmaz (D yanlış).
Cevap: A.