12. Sınıf Kimya · 1. Ünite: İndirgenme-Yükseltgenme Tepkimeleri · Elektrokimyasal Hücreler
Redoks Tepkimeleri ve Yarı Tepkimeler
Bir demir çivinin zamanla paslanması, çinko levhanın bakır sülfat çözeltisinde çözünmesi ya da magnezyum şeridinin havada parlak bir alevle yanması… Bu olayların ortak noktası nedir? Hepsinde bir madde elektron verirken bir diğeri elektron alır. Bu konuda indirgenme ve yükseltgenme kavramlarını öğrenecek, yarı tepkime denklemleri yazarak elektron alışverişini takip edecek ve metallerin oksijen, asit ve metal tuzu çözeltileriyle tepkimelerini tanecik düzeyinde açıklayabileceksin.
Kazanımlar
- KİM.12.1.1. Metallerin oksijen, seyreltik HCl ve metal tuzu çözeltileriyle tepkimelerindeki kimyasal değişimleri makroskobik gözlemlerle tanımlar.
- KİM.12.1.1. İndirgenme-yükseltgenme tepkimelerinde kimyasal değişimleri gösteren kanıtları (renk değişimi, çökelti, gaz çıkışı, sıcaklık değişimi) toplar ve yorumlar.
- KİM.12.1.1. Redoks tepkimelerini yarı tepkime denklemleriyle gösterir ve alınan-verilen elektron sayılarını eşitleyerek denkleştirir.
- KİM.12.1.1. Redoks sürecini makro, alt mikro (tanecik) ve sembolik düzeylerde tutarlı biçimde açıklar.
Konu anlatımı
Metallerin Tepkimeleri: Makroskobik Gözlemler
Elektron Aktarımı: İndirgenme ve Yükseltgenme
Yarı Tepkimeler ve Yük Denkliği
Farklı Elektron Sayılarında Denkleştirme
Tanecik Düzeyinde Redoks: Makro-Alt Mikro-Sembolik Üçlüsü
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Redoks Tepkimelerinin Tanınması ve Örnekler
Anahtar terimler
- Redoks tepkimesi
- İndirgenme ve yükseltgenme olaylarının eş zamanlı gerçekleştiği, elektron aktarımı içeren kimyasal tepkime.
- Yükseltgenme (Oksidasyon)
- Bir atom veya iyonun elektron vermesi; yükseltgenme basamağının artması.
- İndirgenme (Redüksiyon)
- Bir atom veya iyonun elektron alması; yükseltgenme basamağının azalması.
- İndirgen madde
- Kendisi yükseltgenen (elektron veren) ve karşı tarafı indirgeyen madde.
- Yükseltgen madde
- Kendisi indirgenen (elektron alan) ve karşı tarafı yükseltgeyen madde.
- Yarı tepkime
- Bir redoks tepkimesinde yalnızca yükseltgenme veya yalnızca indirgenme olayını gösteren denklem.
- Yük denkliği
- Bir kimyasal denklemde toplam tepkimenin her iki tarafındaki elektrik yüklerinin eşit olması zorunluluğu.
- Elektron aktarımı
- Bir atom veya iyondan diğerine elektron geçişi; redoks tepkimelerinin temel mekanizması.
Örnek soru
Magnezyum şeridi seyreltik HCl çözeltisine atıldığında şiddetli gaz çıkışı gözleniyor ve çözelti ısınıyor.
Bu tepkimede indirgen madde aşağıdakilerden hangisidir?
- Mg
- HCl
- H\u2082
- MgCl\u2082
- Cl\u207B
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Tepkime: $\text{Mg(k)} + 2\text{HCl(suda)} \rightarrow \text{MgCl}_2\text{(suda)} + \text{H}_2\text{(g)}$
2. Mg 0'dan +2'ye yükseltgenir (elektron verir). Elektron veren madde karşı tarafı indirgediği için indirgendir.
3. $\text{H}^+$ ise +1'den 0'a indirgenir; HCl yükseltgendir.
Doğru cevap: A (Mg). B şıkkı yükseltgen maddeyi, C ve D ise ürünleri verir; ürünler indirgen/yükseltgen olarak adlandırılmaz.