12. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Organik Kimyaya Giriş · Organik Bileşikler
Sigma ve Pi Bağları
Atomlar arasında oluşan kovalent bağların tamamı aynı türde değildir. Bir bağ, iki atomun orbitallerinin örtüşme biçimine göre sigma (σ) ya da pi (π) bağı olarak sınıflandırılır. Bu konuda orbital örtüşmesinden yola çıkarak tek, çift ve üçlü bağları ayırt etmeyi; bağ sayısı, bağ uzunluğu ve bağ enerjisi ölçütlerini kullanarak moleküllerin bağ yapısını çözümlemeyi öğreneceksin.
Kazanımlar
- KİM.12.2.1. Orbital örtüşme biçimine göre sigma ve pi bağlarını tanımlar, aralarındaki farkları açıklar.
- KİM.12.2.1. Bağ sayısı, bağ uzunluğu, bağ enerjisi ve orbital örtüşmesi ölçütlerini kullanarak tek, çift ve üçlü bağları birbirinden ayırt eder.
- KİM.12.2.1. H₂, HF, F₂, O₂, N₂ ve basit karbon bileşiklerindeki sigma ve pi bağlarını belirler ve bu bağların özelliklerindeki örüntüleri kanıta dayalı olarak açıklar.
- KİM.12.2.1. Wöhler sentezinin organik kimya tarihindeki önemini açıklar.
Konu anlatımı
Kovalent Bağ ve Orbital Örtüşmesi
Bağ Sayısı, Bağ Uzunluğu ve Bağ Enerjisi İlişkisi
Temel Moleküllerde Sigma ve Pi Bağları
Wöhler Sentezi ve Organik Kimyaya Giriş
Çözümlü Örnekler
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Sigma (σ) bağı
- İki orbitalin bağ ekseni doğrultusunda uç uca örtüşmesiyle oluşan kovalent bağ. Elektron yoğunluğu iki çekirdek arasındaki eksende yoğunlaşır.
- Pi (π) bağı
- İki paralel p orbitalinin bağ ekseninin üstünde ve altında yan yana örtüşmesiyle oluşan kovalent bağ. Sigma bağına ek olarak bulunur.
- Bağ sayısı
- İki atom arasındaki paylaşılan elektron çifti sayısı. Tek bağda 1, çift bağda 2, üçlü bağda 3'tür.
- Bağ uzunluğu
- Bağ yapan iki atomun çekirdekleri arasındaki denge uzaklığı; bağ sayısı arttıkça kısalır.
- Bağ enerjisi
- Bir mol kovalent bağı homojen olarak kırmak için gereken enerji (kJ/mol); bağ sayısı arttıkça artar.
- Kovalent bağ
- İki ametal atomunun değerlik elektronlarını ortaklaşa paylaşmasıyla oluşan kimyasal bağ.
- Orbital örtüşmesi
- Bağ oluşumunda iki atomun değerlik orbitallerinin uzayda üst üste gelmesi. Uç uca örtüşme sigma, yan yana örtüşme pi bağı verir.
- Vitalizm
- Organik bileşiklerin yalnızca canlılar tarafından üretilebileceğini savunan, Wöhler sentezi ile çürütülen eski görüş.
Örnek soru
İki atom arasındaki ilk kovalent bağ hangi tür orbital örtüşmesiyle oluşur?
- Uç uca örtüşme ile sigma bağı oluşur.
- Yan yana örtüşme ile pi bağı oluşur.
- Uç uca örtüşme ile pi bağı oluşur.
- Yan yana örtüşme ile sigma bağı oluşur.
- Hem sigma hem pi bağı aynı anda oluşur.
Doğru cevap: A
Çözüm
1. İki atom arasında oluşan ilk bağ her zaman sigma (σ) bağıdır.
2. Sigma bağı, orbitallerin bağ ekseni doğrultusunda uç uca örtüşmesiyle meydana gelir.
3. Pi bağı ancak sigma bağı oluştuktan sonra, ikinci veya üçüncü bağ olarak yan yana örtüşmeyle oluşabilir.
4. Doğru cevap A şıkkıdır.
B şıkkı yanlıştır; yan yana örtüşme pi bağı verir ama ilk bağ bu şekilde oluşmaz.