9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. Ünite: Sözün İnceliği
Altı Şapkalı Düşünme ile İkna Edici Konuşma
Bir konuda herkes aynı anda hem bilgi verirse, hem kızarsa, hem de şikâyet ederse tartışma dağılır; kimse kimseyi ikna edemez. Altı Şapkalı Düşünme tekniği, düşünceyi altı ayrı bakış açısına bölerek grubun aynı yöne birlikte bakmasını sağlar. Bu konuda deneme metinlerinden hareketle fikir geliştirmeyi, bu fikirleri söyleyiş inceliğiyle bir konuşmaya dönüştürmeyi, beden dilini ve zamanı yöneterek dinleyiciyi ikna etmeyi ve kendi konuşmanı değerlendirmeyi öğreneceksin.
Kazanımlar
- TDE.9.1.3.1. Konuşmanın amacını (ikna), hedef kitlesini, süresini ve türünü (hazırlıklı/hazırlıksız) belirleyerek akıcı bir konuşma süreci yönetir.
- TDE.9.1.3.2. Altı şapkalı düşünme tekniğiyle bir konuyu bilgi, duygu, risk, fayda, yeni fikir ve süreç yönünden ele alıp giriş, gelişme ve sonuç planı hazırlar.
- TDE.9.1.3.3. Dikkat çekici bir girişle başlayıp düşünceyi geliştirme yollarını, uygun söz varlığını, bağdaşıklık ögelerini, beden dilini ve zamanı kullanarak ikna edici konuşma yapar.
- TDE.9.1.3.4. Konuşmasını içerik, dil ve anlatım, beden dili ve paydaş görüşleri yönünden değerlendirir; sonraki konuşmalar için somut hedefler belirler.
Konu anlatımı
Neden Altı Şapka? Konuşmanın Bağlamı
Altı Şapka ve Her Birinin Görevi
Şapkaların Sırası ve Grup Çalışması Kuralları
Denemeden Konuşma Planına: Fikir Geliştirme
Söyleyiş İnceliği: Giriş, Gelişme, Sonuç ve Düşünceyi Geliştirme Yolları
Beden Dili, Ses, Mekân ve Zaman
Kısa Metin İncelemesi: Bir Denemeden Konuşma Çıkarmak
Konuşmayı Değerlendirme ve Yeniden Düzenleme
Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Altı Şapkalı Düşünme
- Edward de Bono'nun geliştirdiği, düşünmeyi bilgi, duygu, risk, fayda, yeni fikir ve süreç olmak üzere altı renkli şapkayla ayıran paralel düşünme tekniği.
- Paralel düşünme
- Grubun, belirli bir anda herkesin aynı yöne bakarak düşünmesi; tartışmak yerine birlikte keşfetmek.
- Beyaz şapka
- Yorum katmadan bilgi, veri ve eksik bilgileri ortaya koyan düşünme biçimi.
- Kırmızı şapka
- Duygu, sezgi ve hisleri gerekçe göstermeden ifade etme biçimi.
- Siyah şapka
- Risk, eksik ve uygulama zorluklarını görerek dikkatli olmayı sağlayan eleştirel düşünme biçimi.
- Sarı şapka
- Bir fikrin yararını, değerini ve gerçekleşme yollarını gerekçeleriyle ortaya koyan olumlu düşünme biçimi.
- Yeşil şapka
- Alternatif, yeni ve yaratıcı fikirler üretmeyi sağlayan, fikirleri hemen yargılamayan düşünme biçimi.
- Mavi şapka
- Süreci yöneten, sırayı belirleyen, özetleyen ve sonuca bağlayan düşünme biçimi.
- İkna edici konuşma
- Dinleyiciyi baskı yapmadan, akla ve duyguya seslenerek bir görüşe katılmaya yönelten konuşma türü.
- Diksiyon
- Sesleri, hece ve sözcükleri doğru, açık ve anlaşılır biçimde söyleme becerisi.
Örnek soru
Bir sınıf, "Okul kütüphanesi hafta sonu da açık olsun" önerisini altı şapkalı düşünme tekniğiyle tartışıyor. Aşağıdaki cümlelerden hangisini beyaz şapkayı takan öğrenci söylemiş olabilir?
- Ankete 150 öğrenci katıldı; %64'ü kütüphaneyi hafta sonu istedi.
- Cumartesi okula gelmek düşüncesi bende büyük bir heyecan uyandırıyor.
- Görevli bulunamazsa kitapların kaybolma ihtimali artacaktır.
- Gönüllü öğrencilerle bir nöbet çizelgesi hazırlasak nasıl olur?
- Zaman daralıyor; her görüşe bir dakika ayırıp karara geçelim.
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Beyaz şapka, yorum katmadan bilgi ve veri sunar; doğrulanabilir sayılar bu şapkanın malzemesidir.
2. A şıkkında anket sayısı ve yüzde bir veri olarak verilmiştir; "bence" ya da "hissediyorum" gibi bir yorum yoktur.
3. B şıkkı duygu bildirdiği için kırmızı, C şıkkı risk gösterdiği için siyah, D şıkkı yeni öneri getirdiği için yeşil, E şıkkı süreyi yönettiği için mavi şapka örneğidir.
Sonuç olarak doğru cevap A şıkkıdır. En güçlü çeldirici C'dir; ancak "kitapların kaybolma ihtimali" bir veri değil, bir risk uyarısıdır.