9. Sınıf Kimya · 1. Ünite: Kimya Hayattır · Atomdan Periyodik Tabloya
İyon Oluşumu ve İzoelektronik Tanecikler
Atomlar, soy gazların kararlı elektron dizilimine ulaşmak için elektron verir ya da alır; böylece yüklü tanecikler olan iyonlar oluşur. Bu konuda ilk 20 elementin iyonlarını oluşturacak, elektron dizilimlerini yazacak ve aynı elektron sayısına sahip izoelektronik tanecikleri gruplandıracaksın. İyonları anlamak, kimyasal bağ ve bileşik formüllerinin temelini oluşturur.
Kazanımlar
- KİM.9.1.7. Bir atomun valans elektron sayısına bakarak katyon mu anyon mu oluşturacağını belirler ve iyonun yükünü tahmin eder.
- KİM.9.1.7. İlk 20 elementin iyonlarının elektron dizilimini yazar; elektronların hangi orbitalden verilip hangisine alındığını açıklar.
- KİM.9.1.7. İzoelektronik tanecikleri tanır, örneklerle gruplandırır ve bu taneciklerin farklı elementlere ait olduğunu ayırt eder.
- KİM.9.1.7. İyon oluşumunda gözlemlediği örüntülerden genelleme yaparak soy gaz elektron dizilimine ulaşma eğilimini açıklar.
Konu anlatımı
Neden İyon Oluşur?
Katyon ve Anyon Oluşumu
İyon Oluşumunda Elektron Dizilimi Değişimi
İzoelektronik Tanecikler
İzoelektronik Taneciklerde Yarıçap Karşılaştırması
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- İyon
- Elektron alıp vererek elektriksel yük kazanmış atom; pozitif ise katyon, negatif ise anyon.
- Katyon
- Elektron vererek pozitif yük kazanmış iyon. Metaller katyon oluşturma eğilimindedir.
- Anyon
- Elektron alarak negatif yük kazanmış iyon. Ametaller anyon oluşturma eğilimindedir.
- Valans elektron
- Atomun en dış enerji katmanındaki elektron; iyon oluşumunu belirleyen temel faktör.
- İzoelektronik
- Farklı proton sayısına sahip olmasına rağmen aynı sayıda elektron taşıyan tanecikler.
- Soy gaz dizilimi
- Soy gazların kararlı elektron düzeni (He: 2, Ne: 2-8, Ar: 2-8-8); atomlar iyon oluşturarak bu dizilime ulaşmaya çalışır.
- Elektron dizilimi
- Elektronların enerji katmanlarına dağılımı; örneğin Na: 2, 8, 1.
- Oktet kuralı
- Atomların en dış katmanlarında 8 elektron bulundurarak kararlı hâle gelme eğilimi (He için 2 elektron: düet kuralı).
Örnek soru
Sodyum (Na) atomu 1 elektron vererek $\text{Na}^+$ iyonunu oluşturur.
Bu olayda aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Proton sayısı 1 azalır.
- Elektron sayısı proton sayısından az olur.
- Nötron sayısı 1 azalır.
- Atom numarası değişir.
- Elektron sayısı proton sayısından fazla olur.
Doğru cevap: B
Çözüm
1. $\text{Na}$ atomunda 11 proton ve 11 elektron vardır.
2. 1 elektron verildiğinde: 11 proton, 10 elektron kalır.
3. Elektron sayısı (10) proton sayısından (11) az olduğu için net yük $+1$ olur.
4. Proton ve nötron sayısı hiç değişmez; atom numarası aynı kalır.
Doğru cevap B'dir. A ve C şıkları yanlıştır çünkü iyon oluşumunda çekirdek değişmez; D şıkkı yanlıştır çünkü atom numarası proton sayısıdır ve sabit kalır.