10. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Ekoloji
Ekosistemin Cansız ve Canlı Bileşenleri
Bir göl, bir orman ya da evinizin bahçesi bir ekosistemdir: içinde yaşayan canlılar ile onların yaşamını etkileyen cansız etkenler birbirinden ayrılamaz. Bu konuda ekosistemin cansız ve canlı bileşenlerini belirleyecek, aralarındaki ilişkileri çözümleyecek ve bir bileşen ortadan kalkınca ekosistemin nasıl etkilendiğini kanıtlarla açıklayacaksın.
Kazanımlar
- BİY.10.2.1.a. Ekosistemi oluşturan cansız (ışık, sıcaklık, su, toprak, hava) ve canlı (üretici, tüketici, ayrıştırıcı) bileşenleri belirler.
- BİY.10.2.1.b. Cansız etkenlerin canlıları, canlıların da birbirini ve cansız çevreyi etkilediği ilişkileri belirler.
- BİY.10.2.1. Birey, popülasyon, komünite ve ekosistem düzeylerini örneklerle ayırt eder.
- BİY.10.2.1. Bir bileşenin ortadan kalkmasının ekosisteme etkisini besin ilişkilerine dayanarak çözümler.
Konu anlatımı
Doğadan bir kesit: ekosistem nedir?
Cansız bileşenler (abiyotik etkenler)
Canlı bileşenler (biyotik etkenler)
Birey, popülasyon, komünite ve ekosistem
Bileşenler arası ilişkiler
Bir bileşen ortadan kalkarsa ne olur?
Deney tasarımı: değişkenler
Sık yapılan hatalar
Anahtar terimler
- Ekosistem
- Canlıların cansız çevreyle birlikte oluşturduğu, madde ve enerji alışverişi yapan bütün.
- Abiyotik etken
- Işık, sıcaklık, su, toprak, hava gibi canlıları etkileyen cansız bileşenler.
- Biyotik etken
- Üretici, tüketici ve ayrıştırıcı gibi ekosistemin canlı bileşenleri.
- Üretici
- Fotosentezle inorganik maddelerden organik besin üreten canlı.
- Tüketici
- Hazır organik besinle beslenen canlı (otçul, etçil, hepçil).
- Ayrıştırıcı
- Ölü canlıları ve atıkları parçalayıp mineralleri çevreye veren mantar ve bakteriler.
- Popülasyon
- Aynı türün, aynı bölgede ve aynı zamanda yaşayan bireylerinin tümü.
- Komünite
- Aynı bölgede yaşayan farklı türlerin popülasyonlarının bütünü.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi bir ekosistemin cansız (abiyotik) bileşenidir?
- Toprak solucanı
- Toprağın mineral içeriği
- Çürükçül bakteriler
- Kökteki mantar
- Çayırdaki ot
Doğru cevap: B
Çözüm
Toprağın mineral içeriği, ışık, sıcaklık, su ve hava gibi etkenler ekosistemin cansız bileşenleridir. Solucan, bakteri, mantar ve ot canlıdır (biyotik). Çeldirici olarak toprağın içinde yaşayan canlılar, toprağın kendisiyle karıştırılır; oysa cansız olan yalnızca fiziksel-kimyasal yapıdır.