10. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Ekoloji
Tür İçi ve Türler Arası Etkileşimler ve Süksesyon
Bir komünitede yaşayan canlılar birbirinden bağımsız değildir: aynı kaynağı paylaşır, birbirini avlar, birbirine yardım eder ya da zarar verir. Ayrıca komüniteler zamanla değişir; boş bir kaya bile yıllar içinde ormana dönüşebilir. Bu konuda etkileşimleri tanımlayacak, örnek olaylardan çıkarım yapacak ve süksesyonu inceleyeceksin.
Kazanımlar
- BİY.10.2.2.a. Tür içi (rekabet, dayanışma) ve türler arası (rekabet, av–avcı, simbiyoz) etkileşimleri tanımlar.
- BİY.10.2.2.b. Etkileşim ve değişimlerle ilgili sorular sorar ve araştırma sorusu kurar.
- BİY.10.2.2.c-ç. Etkileşimlerle ilgili bilgi toplar ve topladığı bilgilerin doğruluğunu kaynak ve veri açısından değerlendirir.
- BİY.10.2.2.d. Örnek olaylardan (veri tablosu, gözlem) etkileşim türü ve süksesyon aşaması hakkında çıkarım yapar.
- BİY.10.2.2. Primer ve sekonder süksesyonu öncü tür ve klimaks komünite kavramlarıyla ayırt eder.
Konu anlatımı
Neden bu soruyu soruyoruz?
Tür içi etkileşimler
Türler arası etkileşimler
Veriden ilişkiyi belirleme
Süksesyon: komünitenin zamanla değişimi
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar
Anahtar terimler
- Tür içi rekabet
- Aynı türün bireylerinin sınırlı kaynaklar için yarışması.
- Mutualizm
- İki türün de ilişkiden yarar sağladığı simbiyotik ilişki.
- Kommensalizm
- Bir türün yarar sağladığı, diğerinin ne zarar ne yarar gördüğü ilişki.
- Parazitlik
- Parazitin konaktan yarar sağlayıp ona zarar verdiği, genellikle hemen öldürmediği ilişki.
- Av–avcı ilişkisi
- Avcının avını öldürerek beslendiği türler arası etkileşim.
- Simbiyoz
- Mutualizm, kommensalizm ve parazitliği kapsayan birlikte yaşama.
- Süksesyon
- Bir bölgedeki komünitenin zamanla belirli bir sırayla değişmesi.
- Öncü tür
- Çıplak yüzeye ilk yerleşen, toprak oluşumunu başlatan canlılar (ör. liken).
- Klimaks komünite
- Bölgenin koşullarında nispeten kararlı olgun komünite.
Örnek soru
Bir geyik sürüsünde erkeklerin dişiler için boynuz boynuza mücadele etmesi aşağıdakilerden hangisine örnektir?
- Türler arası rekabet
- Mutualizm
- Tür içi rekabet
- Av–avcı ilişkisi
- Parazitlik
Doğru cevap: C
Çözüm
Mücadele eden bireyler aynı türdendir ve eş gibi sınırlı bir kaynak için yarışmaktadır; bu tür içi rekabettir. Türler arası rekabette yarışanlar farklı türlere aittir.