10. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Enerji
İnsanda Sindirim, Emilim ve Taşınma
Yediğin bir dilim ekmeğin enerjisi, o ekmek ağzına girdiği anda hücrelerinde kullanılabilir hâle gelmez. Besin önce sindirim kanalında küçük yapıtaşlarına ayrılır, bu yapıtaşları bağırsaktan emilir ve dolaşımla hücrelere taşınır. Bu konuda insan sindirim sisteminin organlarını ve görevlerini, besinin yolculuğunu ve ince bağırsağın emilim için taşıdığı özel yapıları inceleyecek, üç sürecin besinden enerji elde etmek için neden gerekli olduğunu verilerle yorumlayacaksın.
Kazanımlar
- BİY.10.1.6.a. İnsan sindirim sisteminin organlarını ve görevlerini tanımlar; sindirim kanalı ile yardımcı organları ayırt eder.
- BİY.10.1.6.a. Karbonhidrat, protein ve yağın kimyasal sindirime başladığı organları ve sindirimin tamamlandığı yeri belirler.
- BİY.10.1.6.a. İnce bağırsaktaki kıvrım, villus ve mikrovillus yapılarının emilim yüzeyini artırdığını ve emilim adaptasyonlarını açıklar.
- BİY.10.1.6.b. Sindirim, emilim ve taşınma süreçlerinin besinden enerji eldesi için gerekliliğiyle ilgili bilgileri ve verileri toplar ve kaydeder.
- BİY.10.1.6.c. Emilim yüzeyi, villus sayısı ve emilen madde miktarı verilerini yorumlar; sindirim, emilim ve taşınmanın gerekliliği hakkında bilimsel çıkarım yapar.
Konu anlatımı
Besinden enerjiye: üç basamak
Sindirim kanalı ve yardımcı organlar
Besinin yolculuğu: hangi besin nerede sindirilir?
Emilim: ince bağırsağın yapısı
Taşınma ve enerji: üç süreç birlikte neden gerekli?
Sık yapılan hatalar
Anahtar terimler
- Sindirim kanalı
- Ağızdan anüse uzanan, besinin geçtiği organlar dizisi.
- Yardımcı organ
- Salgısıyla sindirime katkıda bulunan ama besinin geçmediği organ (tükürük bezleri, karaciğer, safra kesesi, pankreas).
- Kimus
- Midede karıştırılan besinin asidik, yarı sıvı kıvamlı hâli.
- Peristaltik hareket
- Düz kasların ritmik kasılmasıyla besinin kanal boyunca ilerletilmesi.
- Safra
- Karaciğerde üretilen, safra kesesinde depolanan ve yağı küçük damlacıklara bölen sıvı.
- Emilim
- Sindirim ürünlerinin ve sindirilmeden alınan maddelerin sindirim kanalından geçerek vücuda alınması.
- Villus
- İnce bağırsak iç yüzeyindeki parmak biçimli, içinde kılcal damar ağı bulunan çıkıntılar.
- Mikrovillus
- Villus yüzeyindeki epitel hücrelerinin zarının oluşturduğu, yüzeyi büyüten ince uzantılar.
- Taşınma
- Emilen maddelerin dolaşım sistemiyle hücrelere ulaştırılması.
Örnek soru
Aşağıdaki organlardan hangisi sindirim kanalının parçası değil, sindirime yardımcı organdır?
- Yutak
- Karaciğer
- Yemek borusu
- İnce bağırsak
- Anüs
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Sindirim kanalı ağızdan anüse uzanan, besinin içinden geçtiği organlardan oluşur: ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak, anüs.
2. Karaciğer safra üretir ama besin karaciğerden geçmez; bu nedenle yardımcı organdır.
3. Yutak, yemek borusu, ince bağırsak ve anüs kanalın parçalarıdır.
Doğru cevap B. Yutak çeldiricidir: sindirim yapılmasa da besin yutaktan geçer.