10. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
Afetlerden Korunma
Afetler doğal bir sürecin parçası olabilir ancak kayıpların büyüklüğü büyük ölçüde insanların hazırlık düzeyine bağlıdır. Bu konuda yaşanılan mekânın özelliklerine göre (bina içi, açık alan, araç, kıyı, dağlık bölge) hangi afetten korunma uygulamalarının seçilmesi gerektiğini öğrenecek, deprem çantası hazırlayacak ve evin depreme hazırlık kontrol listesini oluştürabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.10.6.3. Mekânın özelliklerine göre afetlerden korunma uygulamalarına karar verebilme.
- Deprem, sel, heyelan ve fırtına gibi farklı afet türlerinde bina içi, açık alan ve araç içi ortamlarına uygun doğru davranışları belirler.
- Deprem çantası için gerekli malzemeleri öncelik sırasına koyar ve hazırlık kontrol listesi oluşturur.
- Farklı mekân özelliklerine göre afetten korunma alternatiflerini karşılaştırarak en uygun uygulamayı seçer ve gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Afetlerden korunma neden mekâna göre değişir?
Depremde korunma: mekâna göre doğru davranış
Sel ve heyelanda korunma
Deprem çantası ve eve hazırlık kontrol listesi
Fırtına, çığ ve diğer afetlerde korunma
Mekâna göre korunma uygulamasına karar verme süreci
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Çök – Kapan – Tutun
- Deprem anında uygulanması gereken temel korunma yöntemi: yere çök, sağlam bir masanın altına gir (kapan) ve masa ayağına tutun.
- Deprem çantası
- Afet anında hızlı tahliye sırasında gerekli olan su, gıda, ilk yardım malzemesi, fener, düdük, belge kopyaları ve diğer temel ihtiyaçları içeren hazır çanta; yalnızca deprem için değil her afet türü için geçerlidir.
- Tahliye planı
- Afet anında bina veya bölgeden güvenli çıkış yollarını, toplanma noktasını ve aile iletişim bilgilerini içeren önceden hazırlanmış plan.
- Toplanma alanı
- Afet sonrası bina veya mahallelerden tahliye edilen kişilerin buluştuğu, AFAD veya belediye tarafından belirlenen açık ve güvenli alan.
- Tsunami
- Deniz tabanında meydana gelen deprem, volkanik patlama veya heyelan sonucu oluşan büyük deniz dalgası; kıyı bölgelerinde ciddi yıkıma yol açabilir.
- Heyelan
- Eğimli arazide toprak, kaya ve moloz kütlesinin yerçekimi etkisiyle aşağı doğru kayması; yağış, deprem ve bitki örtüsü tahribi tetikleyici etkenlerdir.
- AFAD
- Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı; Türkiye'de afet öncesi hazırlık, afet anı müdahale ve afet sonrası iyileştirme süreçlerini koordine eden kurum.
- Erken uyarı sistemi
- Afet tehlikesini önceden algılayarak halkı uyaran teknik altyapı; tsunami, sel, çığ ve meteorolojik afetlerde hayat kurtarıcıdır.
Örnek soru
Deprem sırasında bir bina içinde bulunan kişi aşağıdaki davranışlardan hangisini uygulamalıdır?
- Sağlam bir masanın altına girip masa ayağına tutunmalıdır.
- Hemen asansöre binip zemin kata inmelidir.
- Kapı kasasının altında beklemelidir.
- Pencereye yaklaşıp dışarıdaki durumu gözlemlemelidir.
- Sarsıntı devam ederken hemen merdivenlere koşmalıdır.
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Depremde bina içinde uygulanması gereken yöntem Çök – Kapan – Tutundur.
2. Sağlam bir masanın altına girip masa ayağına tutunmak, düşen cisimlerden korunmanın en etkili yoludur.
3. Asansör kullanmak, pencereye yaklaşmak ve sarsıntı sırasında koşmak tehlikelidir. Kapı kasası modern binalarda duvardan daha dayanıklı değildir.
4. Doğru cevap A'dır. Diğer seçenekler yaygın kavram yanılgılarına dayanmaktadır.