10. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
Afetlere Karşı Dirençli Yaşam Alanları
Deprem, sel, heyelan ve volkanik patlama gibi doğal afetlerin yarattığı yıkım, yerleşim alanlarının ne kadar "dirençli" tasarlandigina bagli olarak büyük ölçüde azaltılabilir. Bu konuda afete dirençli yaşam alanlarının hangi coğrafi kosullara gore belirlendiği, mekânsal unsurların birbirleriyle nasıl ilişkili oldugu ve farklı afet türlerine gore dirençli alan sınıflandırmasının nasıl yapıldığı incelenir. Konu sonunda öğrenci, bir yerleşim alanının afet direnci acisindan güçlü ve zayif yönlerini coğrafi verilerle çözümleyebilecektir.
Kazanımlar
- COĞ.10.6.2. Afete dirençli yaşam alanlarının coğrafi koşullarını (zemin yapısı, topoğrafya, fay hattına uzaklık, taşkın alani vb.) tanimlar.
- COĞ.10.6.2. Afete dirençli yaşam alanlarında yer alan mekânsal unsurların (ulaşım agi, açık alanlar, altyapı, yapı yoğunluğu) kendi aralarındaki ilişkileri çözümler.
- COĞ.10.6.2. Farklı afet türlerine (deprem, sel, heyelan, yangın) gore dirençli alan özelliklerini karşılaştırarak sınıflandırır.
- COĞ.10.6.2. Bir yerleşim alanının afet direncini etkileyen coğrafi ve mekânsal faktörler arasındaki neden-sonuç ilişkilerini açıklar.
Konu anlatımı
1. Afete Dirençli Yaşam Alanı Kavrami
2. Coğrafi Koşullar ve Yer Seçimi Kriterleri
3. Mekânsal Unsurlar ve Aralarındaki İlişkiler
4. Afet Türüne Göre Dirençli Alan Sınıflandırması
5. Türkiye'den Örnekler
6. Sik Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Afete dirençli yaşam alani
- Doğal tehlikelerin etkisini en aza indirecek şekilde coğrafi ve mekânsal olarak planlanmis yerleşim bölgesi.
- Rezilyans (Direnclilik)
- Bir sistemin afet etkilerini absorbe etme, işlevlerini surdurebilme ve hızla eski haline donebilme kapasitesi.
- Sivisma (Likefaksiyon)
- Deprem sirasinda suya doygun gevssek zeminlerin sıvı gibi davranmaya başlaması ve üzerindeki yapıların çökmesi olayı.
- Taşkın ovasi
- Akarsu yataginin çevresinde, taşkın dönemlerinde suyun yayılarak kaplayabildigi duz arazi.
- Diri fay haritası
- Aktif (hareketli) fay hatlarını gösteren ve yerleşim planlama kararlarında kullanilan resmi coğrafi harita.
- Mekânsal optimizasyon
- Kritik tesişlerin hem risk düşük bölgeye hem de hizmet alanlarına yakın konumlandirilması için yapılan planlama dengesi.
- Tampon bölge
- Yangın, sel veya heyelan gibi tehlikelerin yayılmasını engellemek için yerleşim alanları arasında bırakılan bos veya yeşil şerit.
- Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)
- Türkiye'de afet risk azaltma, muedahale ve iyileştirme faaliyetlerini koordine eden ulusal kurum.
Örnek soru
Bir yerleşim alanının afete dirençli sayılabilmesi için aşağıdakilerden hangisi en temel coğrafi koşuldur?
- Zemin yapısının sağlam (kayalik veya sert) olması
- Nüfusun az olması
- Ikliimin ilik olması
- Deniz kıyısında konumlanması
- Yüksek rakımda bulunması
Doğru cevap: A
Çözüm
Afete dirençli yaşam alani planlamasında zemin yapısı en temel coğrafi koşullardan biridir. Kayalik ve sert zeminler deprem dalgalarını daha az şiddetle iletir ve sivisma riski taşımaz. Nüfus miktari, iklim ya da rakam tek basina direnci belirleyen faktörler değildir.