10. Sınıf Coğrafya · 1. Ünite: Coğrafyanın Doğası
Coğrafi Bakış ve Coğrafyanın Temel Kavramları
Coğrafya, yeryüzündeki olayları ve olguları belirli bir bakış açısıyla inceler. Bu bakış açısı, herhangi bir olguyu konum, mekân, dağılis, hareket, değişim ve zaman kavramları üzerinden sorgulamayı gerektirir. Bu konuda, herhangi bir olayı veya mekânı "Ne? Nerede? Neden orada? Neden önemli?" sorularıyla çözümlemeyi, yakın ve uzak çevresiyle ilişkilerini kavramayı ve coğrafi düşünme becerisinin temellerini oluşturan yedi temel kavramı uygulama düzeyde kullanmayı öğreneceksiniz.
Kazanımlar
- COĞ.10.1.1. Örnek bir olay, olgu veya mekânı harita üzerinde konumlandırır ve konumun coğrafi kosuller üzerindeki etkisini açıklar.
- COĞ.10.1.1. Bir olayın veya olgunun temel coğrafi koşullarını (iklim, yer şekilleri, su kaynakları vb.) tanimlar.
- COĞ.10.1.1. Örnek bir olgunun yakın ve uzak çevresiyle olan ilişkilerini çözümler.
- COĞ.10.1.1. Bir olayın ayni çevredeki diger olay, olgu veya mekânlar üzerindeki etkisini sorgular.
- COĞ.10.1.1. Konum, mekân, dağılis, hareket, değişim ve zaman kavramlarını örnek olaylara uygulayarak coğrafi bakış açısıyla analiz yapar.
Konu anlatımı
Coğrafi Bakış Nedir?
Coğrafyanın Temel Kavramları
Coğrafi Kavramların Bir Olaya Uygulanması: 2023 Kahramanmaras Depremleri
Yakın ve Uzak Çevre İlişkileri
Coğrafi Bakışin Gunluk Hayattaki Önemi
Karşılaştırma: Coğrafi Kavramlar ve Örnek Olgular
Coğrafi Soruları Sistematik Sormak
Sik Karıştırılan Kavramlar ve Yanılgılar
Anahtar terimler
- Coğrafi bakış
- Yeryüzündeki olay, olgu ve mekânlari Ne? Nerede? Neden orada? Neden önemli? sorularıyla sistematik biçimde inceleme yaklaşımı.
- Konum
- Bir yerin yeryüzündeki mutlak (koordinat) veya göreceli (başka yerlere gore) konumudur.
- Mekân
- Bir yerin fiziksel (iklim, yer şekilleri) ve beşeri (nüfus, ekonomi) özelliklerinin bütünüdür.
- Dağilis
- Bir olgunun yeryüzündeki yayılma biçimi; yoğun, seyrek veya düzensiz olabilir.
- Hareket
- İnsanların, malların, fikirlerin ve doğal olayların yeryüzünde yer değiştirmesidir.
- Değişim
- Bir olgunun zaman içinde gercirdigi dönüşümdür; iklim değişikliği, kentleşme gibi süreçler.
- Zaman
- Olayların ne zaman gerçekleştiğini ve ne kadar surduguunu ifade eden boyuttür.
- Etkileşim
- Bir olgunun yakın ve uzak çevresiyle kurduğu karşılıklı bağlantı ve ilişkilerdir.
Örnek soru
Bir coğrafyacı, Doğu Karadeniz Bölgesi'nde cay tarıminin yoğunlaşmasını inceliyor. Aşağıdaki sorulardan hangisi coğrafi bakış açısına uygun değildir?
- Bu bölgenin yağış rejimi ve toprak yapısı cay tarımina neden uygundur?
- Cay tarımı bölge ekonomisini ve istihdamini nasıl etkilemiştir?
- Cay üretimi hangi yıllarda artış göstermiş, hangi dönemlerde duraklamistir?
- Cay bitkisinin hücrelerindeki klorofil sentezi hangi enzimlerle gerçekleşir?
- Cay tarıminin yakın ve uzak çevresiyle nasıl bir etkileşimi vardir?
Doğru cevap: C
Çözüm
Cevap: Doğru seçenek C.
Coğrafi bakış; konum, mekân, dağılis, hareket, değişim, zaman ve etkileşim kavramları çerçevesinde sorular sorar. A şıkkında mekân ve neden-sonuç, B şıkkında etkileşim, D şıkkında zaman boyutunda değişim, E şıkkında yakın-uzak çevre ilişkisi sorulmaktadır; bunların tümiu coğrafi sorulardır.
C şıkkı ise biyoloji/biyokimya alanına ait bir sorudur; hucre ici enzim mekânizması coğrafyanın değil, biyolojinin inceleme alanındadır.