10. Sınıf Coğrafya · 2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri
CBS ve Uzaktan Algılamanın Uygulama Alanları
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve uzaktan algılama, yeryüzündeki olayları dijital ortamda analiz etmemizi sağlayan güçlü araçlardır. Bu derste uydu görüntüleri ve CBS yazılımlarının afet yönetimi, tarım, şehircilik ve çevre koruma gibi alanlarda nasıl kullanıldığını inceleyecek; farklı katmanları ust üste koyarak mekânsal sorunlara çözüm üretebileceksin. Dersin sonunda bir CBS projesinin hangi adımlardan oluştuğunu açıklayabilecek ve uzaktan algılama verilerini yorumlayabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.10.2.1. Uzaktan algılama ve CBS kavramlarını tanimlar; aralarındaki farki açıklar.
- COĞ.10.2.1. CBS ve uzaktan algılamanın kullanım alanlarını (afet, tarım, şehircilik, çevre vb.) örnekler üzerinden sınıflandırır.
- COĞ.10.2.1. Uydu görüntüsü üzerinden arazi kullanımı, bitki örtüsü veya afet hasarı gibi bilgileri yorumlar.
- COĞ.10.2.1. CBS'de katman mantığı (ust üste bindirme) ile mekânsal analiz yapılabileceğini açıklar.
- COĞ.10.2.1. Dijital araçların güvenli ve etik kullanımına ilişkin temel ilkeleri belirtir.
Konu anlatımı
Uzaktan Algılama Nedir?
Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) Nedir?
CBS ve Uzaktan Algılamanin Uygulama Alanları
Uzaktan Algılama Türleri ve Karşılaştırma
CBS Projesi Adımları ve Dijital Araç Güvenliği
Sik Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)
- Mekânsal verileri toplayan, depolayan, analiz eden ve görsellestiren bilgisayar tabanlı sistemdir. Katmanlar halinde farklı veri türlerini ust üste bindirerek mekânsal sorulara cevap üretir.
- Uzaktan Algılama
- Bir nesneye fiziksel temas etmeden, uydu veya hava araçlarına yerleştirilen sensörler aracılığıyla yeryüzü hakkinda bilgi toplama yöntemidir.
- Katman (Layer)
- CBS'de ayni bölgeye ait farklı bilgi türlerini (yol, bina, arazi kullanımı, nüfus vb.) ayri tabakalar halinde gösteren veri setidir. Katmanlar ust üste bindirilerek analiz yapılır.
- NDVI
- Normallesmis Fark Bitki Örtüsu Indeksi. Yakın kızılötesi ve kirmizi bant değerlerinden hesaplanan, bitki sağlığını ve yoğunluğunu gösteren bir indekstir. Değeri -1 ile +1 arasındadır.
- Pasif Uzaktan Algılama
- Güneş isigi gibi doğal enerji kaynaklarından faydalanan uzaktan algılama yöntemidir. Bulutlu havalarda görüntüsü bozulabilir.
- Aktif Uzaktan Algılama
- Kendi enerjisini (radar, lidar) göndererek yansiyani ölçen uzaktan algılama yöntemidir. Gece ve bulutlu havalarda da çalışabilir.
- Overlay (Ust Uste Bindirme) Analizi
- CBS'de farklı katmanların ust üste getirilerek kesişim, birleştirme veya karşılaştırma yapılmasıdır. Mekânsal sorunların çözümünde temel yöntemdir.
- Hassas Tarım
- Uydu ve sensörlerden alınan verilerle tarlanin farklı bolumlerine farklı miktarda gübre, su ve ilac uygulanmasını sağlayan modern tarım yöntemidir.
- SAR (Sentetik Açıklikli Radar)
- Kendi mikrodalga sinyalini göndererek görüntü üreten aktif bir uzaktan algılama sistemidir. Bulut ve karanliktan etkilenmez.
- Tampon Bölge (Buffer)
- CBS'de bir noktanın, çizginin veya alanin etrafında belirli bir mesafede oluşturulan analiz bölgesidir. Örneğin fay hattının 500 m çevresi gibi.
Örnek soru
Bir belediye, yeni bir hastane kurmak için en uygun yeri belirlemek istiyor. Bunun için nüfus yoğunluğu, ulaşım agi ve bos arazi verilerini birlikte değerlendiriyor.
Belediyenin kullandığı teknoloji aşağıdakilerden hangisidir?
- Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)
- Küresel Konumlandirma Sistemi (GPS)
- Uzaktan algılama uydusu
- Dijital pusula
- Çevrimiçi harita uygulaması
Doğru cevap: A
Çözüm
Farklı veri katmanlarını (nüfus, ulaşım, arazi) ust üste bindirerek mekânsal analiz yapma işlemi CBS'nin temel işlevidir. GPS yalnızca konum belirler, uzaktan algılama görüntü toplar ama analiz yapmaz, dijital pusula yön gösterir, çevrimiçi harita uygulaması ise görüntüleme aracıdır. Doğru cevap A şıkkıdır.