10. Sınıf Coğrafya · 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler
Yeryüzü Şekilleri ve Beşerî Faaliyetler
Yeryüzü şekilleri, insanların nerede yasayaçağıni, hangi ekonomik faaliyetleri yurutecegini ve ulaşım ağlarını nasıl kuraçağıni doğrudan belirler. Bu derste, dağların, ovaların, platoaların, vadilerin ve kıyıların beşeri faaliyetler üzerindeki etkisini; insanların da doğal çevreyi nasıl dönüştürdüğünü çözümleyeceksin. Ders sonunda yer şekillerinin yerleşme, tarım, ulaşım, sanayi ve turizm faaliyetleriyle ilişkisini analiz edebilecek ve Türkiye örnekleri üzerinden mekânsal çıkarimlarda bulunabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.10.3.5. Yeryüzü şekillerinin yerleşmeler üzerindeki etkisini örneklerle açıklayabilme
- COĞ.10.3.5. Farklı yer şekillerinde yürütülen tarımsal faaliyetlerin özelliklerini karşılastirabilme
- COĞ.10.3.5. Yer şekillerinin ulaşım, sanayi ve turizm faaliyetlerine etkisini değerlendirebilme
- COĞ.10.3.5. İnsanların yeryüzü şekillerini değiştiren faaliyetlerini örneklerle açıklayabilme
- COĞ.10.3.5. Türkiye'den örneklerle yer şekilleri-beşeri faaliyet ilişkisini analiz edebilme
Konu anlatımı
Yer Şekillerinin Yerleşme Üzerindeki Etkisi
Yer Şekilleri ve Tarımsal Faaliyetler
Yer Şekilleri ve Ulaşım
Yer Şekilleri, Sanayi ve Turizm
İnsanın Yeryüzü Şekillerini Degistirmesi
Türkiye'den Örnekler ve Bölgesel Karşılaştırma
Sik Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Topoğrafya
- Bir boglgenin yuzey şekillerinin (dağlar, vadiler, ovalar) genel görünümü ve özelliklerinin bütünüdür.
- Teraslama
- Eğimli arazilerde basamak şeklinde duzlukler oluşturarak tarım yapma yöntemidir; erozyonu onler.
- Aluvyal ova
- Akarsusların taşıdığı verimli toprakların birikmesiyle oluşmuş duz ve verimli alanlardır.
- Delta
- Nehirlerin denize veya göle dokuldukleri yerde birimli malzemenin birikmesiyle oluşmuş üçgen biclimli alandır.
- Graben
- İki fay hattı arasında çökmüş alanlara verilen isimdir. Ege Bölgesi'ndeki Büyük Menderes ve Gediz ovalari graben örneklieridir.
- Plato
- Akarsular tarafindan yarilmis, çevresine gore yüksek ve duz geniş alanlardır; Ic Anadolu platosu örneğindeki gibi.
- Karstik yer şekilleri
- Kirecsli kayaların suda cozunerek olustürduklari mağara, dolin, uvala, polye gibi yer şekilleridir.
- Vadi
- Akarsusların yer yuzeyeni oyarak oluşturduğu uzun ve dar çukur alandır; doğal ulaşım koridoru görevi görür.
- Gecit
- Dağlık arazilerde ulaşımı sağlayan, iki yamaç arasındaki alçak noktadır.
- Sürdürülebilir arazi kullanımı
- Doğal kaynakları tuketmeden, yeryüzü şekillerine uyumlu ve gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde arazi kullanmadir.
Örnek soru
Doğu Karadeniz Bölgesi'nde yerleşimlerin dar kıyıseritlerinde sikismisinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Bölgenin ikliminin çok kurak olması
- Nüfusun çok az olması
- Sırt dağların kıyıya paralel uzanarak ic kesimlere geçişi zorlastirması
- Bölgedeki toprağın verimesiz olması
- Deniz akintiilarının kıyıya erişimi engellemesi
Doğru cevap: C
Çözüm
Karadeniz Bölgesi'nde dağlar kıyıya paralel ve yakın uzanır. Bu durum geniş duz alanlar oluşmasını engeller ve yerleşimlerin dar kıyıseritlerinde yoğunlaşmasına neden olur. Bölge yağışlı bir iklime sahiptir, kurak değildir. Nüfus seyrek olmakla birlikte asıl siniirlayici etken topoğrafyadir.