10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 4. Ünite: Nesillerin Mirası
Millî Edebiyat Dönemi Hikâyesi
Balkan Savaşları'nın, göçlerin ve işgallerin yaşandığı yıllarda Türk edebiyatı fildişi kuleden inip halkın diliyle ve halkın yaşantısıyla konuştu: ortaya sade dilli, gerçekçi, millî bilinçli bir hikâye çıktı. Bu konuda Millî Edebiyat Dönemi'nin ruhunu yansıtan çok modlu bir hikâyeyi (yazı, ses, görüntü ve müziğin birlikte anlattığı bir anlatıyı) nasıl dinleyeceğini ya da izleyeceğini, nasıl çözümleyeceğini ve nasıl değerlendireceğini öğreneceksin. Konuyu bitirdiğinde bir hikâyeyi dönemiyle, diliyle ve iletisiyle ilişkilendirerek yorumlayabileceksin.
Kazanımlar
- TDE.10.4.1.1. (TDE1.1.1 ve TDE1.1.2) Millî Edebiyat hikâyesini dinlemeye/izlemeye başlamadan önce amacını belirler, başlık ve görsellerden içerik ve tür tahmini yapar, uygun yöntem ve stratejiyi seçer; dinleme kurallarını uygulayarak süreci sürdürür.
- TDE.10.4.1.2. (TDE1.2.1 ve TDE1.2.2) Hikâyedeki bilgileri dönem hakkındaki ön bilgileriyle ilişkilendirir; bilmediği sözcüklerin anlamını bağlamdan çıkarır.
- TDE.10.4.1.2. (TDE1.2.3) Hikâyenin konusunu, temasını, ana duygusunu, yazarın amacını ve iletiyi sunuş biçimini belirler; açık ve örtük iletileri, neden-sonuç ilişkilerini ve karakterlerin davranışlarından duygu ve düşüncelerini çıkarır.
- TDE.10.4.1.2. (TDE1.2.4 ve TDE1.2.5) Tahminleriyle sonuçlarını karşılaştırır; hikâyeyi dönem, zihniyet, üslup ve ileti ölçütlerine göre diğer metinlerle kıyaslar; gerçek ile kurguyu, öznel ile nesnel ifadeyi ayırt eder ve bilgilerin güvenilirliğini sorgular.
- TDE.10.4.1.3. (TDE1.3.1 ve TDE1.3.2) Hikâyedeki karakterleri, yapı unsurlarını, dil ve anlatım özelliklerini belirler; bunların yazıldığı dönemle, toplumla ve yazarla ilişkisini millî, manevi ve evrensel değerler bağlamında açıklar.
- TDE.10.4.1.4. (TDE1.4.1 ve TDE1.4.2) Dinlediği/izlediği hikâyeyi kendi ölçütleriyle değerlendirir, kendini karakterin yerine koyarak davranışları gerekçelendirir ve olay ya da soruna seçenekler üretir.
Konu anlatımı
Bağlam: Neden Millî Edebiyat?
Millî Edebiyat Hikâyesinin Temel Özellikleri
Dönemin Hikâyecileri ve Eserleri
Çok Modlu Hikâye: Yazı, Ses, Görüntü ve Müzik
Dinleme ve İzleme Süreci: Önce, Sırasında, Sonra
Çıkarım Yapma: Açık ve Örtük İleti, Olgu ve Kurgu
Çözümleme: Yapı Unsurları, Dil ve Dönemle İlişki
Karşılaştırma: Dede Korkut, Servetifünun ve Millî Edebiyat
Metin İncelemesi: Özgün Bir Parça Üzerinde Uygulama
Değerlendirme ve Tepki: Hikâyeye Kendi Sesinle Karşılık Ver
Sık Karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Millî Edebiyat
- 1911'den 1923'e uzanan, millî değerleri, tarihî gerçekliği ve halkın yaşantısını sade bir dille işleyen edebiyat anlayışı.
- Genç Kalemler
- 1911'de Selanik'te çıkmaya başlayan, Yeni Lisan hareketinin yayın organı olan dergi.
- Yeni Lisan
- Farsça tamlama ve Arapça çoğul kurallarını bırakan, Türkçe karşılığı yaşayan sözcükleri tercih eden, İstanbul Türkçesini yazı dili sayan sadeleşme hareketi.
- Millî bilinç
- Bireyin ortak tarih, dil ve değerlerle bağlandığı topluluğa ait olduğunu bilmesi.
- Çok modlu metin
- Anlamın yazı, ses, görüntü ve müzik gibi birden fazla anlatım kanalıyla birlikte kurulduğu metin.
- Açık ileti
- Metinde sözle doğrudan söylenen mesaj.
- Örtük ileti
- Davranış, görüntü, ses ve müzik yoluyla sezdirilen, çıkarım gerektiren mesaj.
- Kurmaca
- Yazarın yarattığı kişi, olay ve ayrıntılardan oluşan, gerçeğe benzeyen ama gerçek olmayan anlatı.
- Çıkarım
- Metinde doğrudan söylenmeyen bilgiyi ipuçlarından yola çıkarak kurma.
- Memleket edebiyatı
- Anadolu ve Rumeli insanını, yaşantısını ve sorunlarını gerçekçi gözlemle işleyen edebiyat anlayışı.
Örnek soru
Türk edebiyatında Millî Edebiyat Dönemi'nin başlangıcı olarak kabul edilen gelişme aşağıdakilerden hangisidir?
- Tanzimat Fermanı'nın ilanıyla Batı etkisindeki yeni edebiyatın doğması (1839)
- Servetifünun dergisi çevresinde Edebiyat-ı Cedide topluluğunun şekillenmesi
- Genç Kalemler dergisinin Selanik'te çıkarak Yeni Lisan hareketini başlatması (1911)
- Fecr-i Âtî topluluğunun kurulup sanat için sanat ilkesini benimsemesi (1909)
- Cumhuriyet'in ilanıyla edebiyatın tamamen yeni bir döneme girmesi (1923)
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Millî Edebiyat Dönemi, 1911'de Selanik'te çıkmaya başlayan Genç Kalemler dergisi ve Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem, Ziya Gökalp'in başlattığı Yeni Lisan hareketiyle başlar.
2. Tanzimat Fermanı (A) Tanzimat Dönemi'nin, Edebiyat-ı Cedide (B) Servetifünun'un, Fecr-i Âtî (D) kendi topluluğunun başlangıcıdır.
3. 1923 Cumhuriyet'in ilanı (E) dönemin başlangıcı değil sonudur.
Doğru cevap C.