10. Sınıf Felsefe · 9. Ünite: Bilim Felsefesi
Bilim Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları
Bilim, çağımızın en güçlü bilgi üretme biçimidir; bilim felsefesi ise bu gücün neye dayandığını sorar. Bu konuda bilim felsefesinin neyi incelediğini, bilim tarihinden üç deneyin bilimin konusunu, amacını ve yöntemini nasıl gösterdiğini ve bilim, bilimsel yöntem, gözlem, hipotez, kuram, yasa ve paradigma kavramlarını birbirinden ayırmayı öğrenirsin.
Kazanımlar
- FEL.10.9.1.a. Bilim felsefesinin konusunu belirler; bilimsel bir soruyu felsefi bir sorudan ayırır.
- FEL.10.9.1.a. Bilim, bilimsel yöntem, gözlem, hipotez, kuram, yasa ve paradigma kavramlarını tanımlar ve aralarındaki ilişkiyi kurar.
- FEL.10.9.1.b. Bilimin ne olduğu ve bilimi oluşturan unsurlar sorunlarını bilim felsefesinin temel problemleri olarak açıklar.
- FEL.10.9.1.c. İbnülheysem, Takiyüddin ve Asch deneylerinden hareketle bilimin konusu, amacı ve yöntemi hakkındaki düşünceleri değerlendirir.
- FEL.10.9.1.ç. Bilim felsefesi metinlerinde kavramı, problemi ve argümanı ayırt ederek inceler.
Konu anlatımı
Bilimden Felsefeye: Hangi Sorular Soruluyor?
Bilim Felsefesinin Konusu
Bilim Tarihinden Üç Deney
Temel Kavramlar
Bilim Felsefesinin Temel Problemleri
Metin İnceleme: Bilim Felsefesi Eserlerini Okumak
Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Bilim felsefesi
- Bilimin yöntemini, kavramlarını, ölçütlerini ve gelişimini felsefi olarak inceleyen felsefe dalı.
- Bilim
- Olguları sistematik yöntemle inceleyen, sonuçları sınanabilir ve eleştiriye açık bilgi etkinliği ve ürünü.
- Bilimsel yöntem
- Soru, gözlem, hipotez, sınama ve değerlendirme aşamalarını içeren düzenli araştırma yolu.
- Gözlem
- Duyularla ya da araçlarla olgulardan düzenli ve kayda geçirilebilir veri toplama.
- Hipotez
- Bir olguyu açıklamak için ileri sürülen, sınanabilir ve geçici önerme.
- Kuram (teori)
- Olguları, yasaları ve hipotezleri tutarlı bir çerçevede açıklayan, sınanmış genel açıklama.
- Yasa
- Değişkenler arasındaki düzenli ilişkiyi genel olarak belirten ifade; ne olduğunu betimler, nedenini açıklamaz.
- Paradigma
- Kuhn'a göre bir bilim topluluğunun belirli dönemde paylaştığı kuram, yöntem, değer ve örnekler bütünü.
- Felsefi soru
- Genel, kavramsal ve tartışmaya açık olan, deneyle kesin biçimde kapatılamayan soru.
Örnek soru
Aşağıdaki sorulardan hangisi bilim felsefesinin ilgilendiği bir sorudur?
- Bir maddenin erime sıcaklığı kaç derecedir?
- Bu hücre bölünmenin hangi evresindedir?
- Bilimsel bilgiyi diğer bilgi türlerinden ayıran ölçüt nedir?
- Bu ilaç hangi dozda en etkilidir?
- Bu devrede akım kaç amperdir?
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Bilim felsefesi bilimin kendisini (yöntemini, ölçütlerini, kavramlarını) inceler; belirli bir olgunun değerini aramaz.
2. A, B, D ve E seçenekleri ölçüm, gözlem ya da deneyle cevaplanabilen bilimsel sorulardır.
3. "Bilimsel bilgiyi diğerlerinden ayıran ölçüt" ise genel, kavramsal ve tartışmaya açık bir sorudur; bir deney sonucu bunu kapatmaz.
Cevap: C. En güçlü çeldirici A'dır: sayısal cevabı olan soru bilimsel sorudur, felsefi değil.