10. Sınıf Felsefe · 9. Ünite: Bilim Felsefesi
Bilim Nedir? Klasik ve Çağdaş Bilim Anlayışları
Herkes bilimin güvenilir olduğunu söyler; ama bir bilgiyi bilimsel yapan şey nedir? Bu konuda bilimin ürün ve etkinlik olarak iki anlamını, bilim olan ve olmayan alanları ayıran ölçütleri öğrenir; ardından bilimi kesin, birikimli ve nesnel gören klasik anlayışı, onu geçici, devrimlerle gelişen ve kuramla yüklü gören çağdaş anlayışla karşılaştırırsın.
Kazanımlar
- FEL.10.9.1.b. Bilimin ürün ve etkinlik olarak iki anlamını ayırır; bilimsel bilginin özelliklerini sıralar.
- FEL.10.9.1.b. Bilim olan ve olmayan bilgi alanlarını sınanabilirlik, tekrarlanabilirlik ve eleştiriye açıklık ölçütleriyle ayırt eder.
- FEL.10.9.1.b. Klasik ve çağdaş bilim anlayışını bilginin kesinliği, gelişim biçimi, gözlemin yeri ve bilim insanının rolü bakımından karşılaştırır.
- FEL.10.9.1.c. Her iki bilim anlayışının güçlü ve zayıf yanlarını, bilim tarihinden örneklerle değerlendirir.
- FEL.10.9.1.ç. Bir metindeki bilim anlayışını belirleyerek klasik ya da çağdaş yaklaşıma ait olduğunu gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Bilim Nedir? Ürün ve Etkinlik
Bilim Olan ve Olmayan Alanlar
Klasik Bilim Anlayışı
Çağdaş Bilim Anlayışı
Klasik ve Çağdaş Bilim Anlayışı: Karşılaştırma
Metin İnceleme: Bilim Anlayışı Hangisi?
Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Bilim (ürün ve etkinlik)
- Bilgi birikimi (ürün) ve onu üreten araştırma süreci (etkinlik) olarak iki anlamda kullanılır.
- Ayrım ölçütü
- Bilim ile bilim olmayanı ayırmak için kullanılan ölçüt; sınanabilirlik, tekrarlanabilirlik, tutarlılık, eleştiriye açıklık gibi.
- Sahte bilim
- Bilimsel görünümlü ama sınanabilirlik ve eleştiriye açıklık ölçütlerini taşımayan iddialar bütünü.
- Klasik bilim anlayışı
- Bilimi kesin, nesnel, birikimli ve tek yöntemle ilerleyen bilgi olarak gören anlayış.
- Çağdaş bilim anlayışı
- Bilimi geçici, düzeltilebilir, kuramla yüklü gözleme dayanan ve toplumsal-tarihsel bir etkinlik olarak gören anlayış.
- Birikimli ilerleme
- Bilginin eskinin üzerine yenisi eklenerek doğrusal biçimde gelişmesi.
- Bilimsel devrim
- Bir bilim alanında temel çerçevenin köklü biçimde değişmesi.
- Geçerlilik alanı
- Bir kuramın iyi sonuç verdiği koşullar bütünü; örneğin Newton mekaniğinin ışık hızından çok küçük hızlar ve zayıf çekim alanları için geçerliliği.
- Kuramla yüklü gözlem
- Neyi gözlediğimizin ve nasıl yorumladığımızın benimsediğimiz kuramdan etkilenmesi.
Örnek soru
Bilimi, ders kitaplarındaki yasa ve kuramlar bütünü olarak değil, bilim insanları topluluğunun sürdürdüğü bir araştırma süreci olarak ele almak, bilimi hangi anlamıyla ele almaktır?
- Ürün olarak
- Etkinlik olarak
- Yasa olarak
- Sahte bilim olarak
- Hipotez olarak
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Bilim iki anlamda kullanılır: yazılı bilgi birikimi (ürün) ve bilgiyi üreten araştırma süreci (etkinlik).
2. Soruda ders kitabındaki sonuçlar değil, topluluğun yürüttüğü süreç öne çıkarılıyor; bu etkinlik anlamıdır.
3. A seçeneği yazılı bilgi birikimini anlatır, öteki seçenekler bu ayrımla ilgili değildir.
Cevap: B.