10. Sınıf Felsefe · 9. Ünite: Bilim Felsefesi

Bilimsel Yöntem: Carnap, Popper ve Kuhn

Bilimsel bilgiyi güvenilir kılan şey bilimin izlediği yöntemdir; ama bu yöntemin tam olarak ne olduğu, bilim felsefesinin en çok tartışılan sorusudur. Bu konuda bilimi oluşturan unsurları ve bilimsel yöntemin aşamalarını öğrenir, ardından Carnap'ın doğrulanabilirlik, Popper'ın yanlışlanabilirlik ve Kuhn'un paradigma anlayışını güçlü ve zayıf yanlarıyla karşılaştırırsın.

Kazanımlar

• FEL.10.9.1.b. Bilimi oluşturan unsurları (olgu, gözlem, hipotez, deney, kuram, yasa, bilim topluluğu) sayar ve bilimsel yöntemin aşamalarını sırasıyla verir.
• FEL.10.9.1.b. Carnap'ın doğrulanabilirlik, Popper'ın yanlışlanabilirlik ve Kuhn'un paradigma anlayışını temel iddialarıyla açıklar.
• FEL.10.9.1.c. Üç bilim anlayışının güçlü ve zayıf yanlarını tümevarım sorunu, aykırı gözlem ve bilimsel devrim örnekleri üzerinden değerlendirir.
• FEL.10.9.1.c. Bir akıl yürütmenin tümdengelim mi tümevarım mı olduğunu, geçerli ve sağlam olup olmadığını belirleyerek bilim felsefesindeki doğrulama–yanlışlama farkını gösterir.
• FEL.10.9.1.ç. Bilim felsefesi metinlerinde problemi, tezi ve gerekçeyi belirleyerek metnin hangi bilim anlayışına yakın olduğunu gerekçelendirir.

Konu anlatımı

1. Bilimi Oluşturan Unsurlar

2. Bilimsel Yöntemin Aşamaları

3. Tümevarım Sorunu: Doğrulama Neden Zor?

4. Carnap: Doğrulanabilirlik

5. Popper: Yanlışlanabilirlik

6. Kuhn: Paradigma ve Bilimsel Devrimler

7. Karşılaştırma ve Metin İnceleme

8. Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları

Anahtar terimler

Bilimsel yöntemin aşamaları

Problem ve gözlem, hipotez, öngörü, sınama, değerlendirme ve bildirme basamaklarından oluşan döngüsel araştırma yolu.

Tümevarım

Tek tek gözlemlerden genel sonuca gitme; sonuç olasılıklıdır, kesin değildir.

Tümdengelim

Genel öncüllerden özel sonuca zorunlu olarak ulaşma; geçerliyse sonuç öncüllerden çıkar.

Tümevarım sorunu

Sonlu sayıdaki gözlemden evrensel bir genellemenin kesin biçimde çıkarılamaması.

Doğrulanabilirlik (Carnap)

Anlamlı bir önermenin mantıksal doğru ya da deneyle doğrulanabilir olması gerektiğini savunan ölçüt.

Yanlışlanabilirlik (Popper)

Bilimsel kuramın, yanlış çıkabileceği gözlemleri baştan bildirmesi ve çürütülebilir olması ölçütü.

Paradigma (Kuhn)

Bir bilim topluluğunun belirli dönemde paylaştığı kuram, yöntem, değer ve örnekler bütünü.

Normal bilim

Kuhn'a göre bir paradigma çerçevesinde bulmaca çözer gibi yürütülen, bilginin biriktiği dönem.

Anomali ve kriz

Paradigmanın açıklayamadığı sonuçlar (anomali) ve bunlar biriktiğinde paradigmaya güvenin sarsılması (kriz).

Bilimsel devrim

Bir paradigmanın yerini yenisinin alması; bilimsel çerçevenin köklü değişimi.

Örnek soru

Aşağıdakilerden hangisi bilimsel yöntemin aşamalarının doğru sıralamasıdır?

1. Hipotez kurma, gözlem, sonuç, sınama
2. Sınama, hipotez kurma, gözlem, sonuç
3. Sonuç, gözlem, sınama, hipotez kurma
4. Problem ve gözlem, hipotez kurma, öngörü çıkarma, sınama, değerlendirme
5. Gözlem, sonuç, hipotez kurma, sınama

Doğru cevap: D

Çözüm

1. Bilimsel yöntem bir problem ya da gözlemle başlar.
2. Bu problem için sınanabilir bir hipotez kurulur; hipotezden bir öngörü çıkarılır.
3. Öngörü deney ya da gözlemle sınanır ve sonuç değerlendirilir; değerlendirme yeni hipotezlere yol açar.
4. Diğer seçeneklerde sınama hipotezden önce ya da sonuç sınamadan önce gelir; bu mantıksal sırayı bozar.
Cevap: D.

10. Sınıf Felsefe: tüm konular