10. Sınıf Felsefe · 1. Ünite: Felsefenin Doğası
Felsefenin Anlamı
"Felsefe nedir?" sorusu, felsefenin kendisi kadar tartışmalıdır. Bu konuda felsefe sözcüğünün kökenine, filozof ile bilge arasındaki farka, filozofların birbirinden ayrılan felsefe tanımlarına ve bu çeşitliliğin "tek ve ortak bir tanım mümkün mü?" sorusunu nasıl doğurduğuna bakacaksın. Sonunda bir tanımı ezberlemek yerine, tanımları karşılaştırıp kendi gerekçeli tutumunu kurabilirsin.
Kazanımlar
- FEL.10.1.1. (a) Felsefe sözcüğünün kökenini (philo + sophia) ve bilgelik, hakikat, bilgi, erdem, bilinç, düşünme gibi ilişkili kavramları açıklar.
- FEL.10.1.1. (a) Filozof ile bilge arasındaki farkı, felsefenin bir 'sahip olma' değil bir 'arayış' olmasıyla ilişkilendirir.
- FEL.10.1.1. (a) Farklı filozofların felsefe tanımlarını hangi öğeyi öne çıkardıklarına göre karşılaştırır.
- FEL.10.1.1. (a) Felsefenin ortak bir tanımının mümkün olup olmadığına yönelik şüphesini gerekçeleriyle ifade eder.
- FEL.10.1.1. (a) Sorgulama ve refleksiyon kavramlarını felsefe yapma etkinliğiyle bağlantılandırır.
Konu anlatımı
Bir soruyla başlayalım: Felsefe nedir?
Terim anlamı: Philosophia
Sorgulama ve refleksiyon
Filozofların felsefe tanımları
Ortak bir tanım mümkün mü?
Kaynak okuma: Bir tanımı çözümlemek
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Felsefe (philosophia)
- Yunanca philo (sevgi, arayış) ile sophia (bilgelik) sözcüklerinden gelen, bilgeliği arama etkinliği.
- Bilgelik (sophia)
- Hakikati ve doğru yaşamı derin biçimde kavramış olma hali; felsefenin aradığı ama sahip olduğunu iddia etmediği hedef.
- Filozof (philosophos)
- Bilgeliği seven ve arayan, sahip olduğunu iddia etmeyen kişi.
- Sorgulama
- Bir bilgiyi, inancı ya da alışkanlığı gerekçesini arayarak sınama etkinliği.
- Refleksiyon
- Düşüncenin kendi dayanaklarına, kavramlarına ve varsayımlarına dönmesi; kendi üzerine düşünme.
- Hakikat
- Gerçeğe uygun olan, doğru; felsefi arayışın temel hedeflerinden biri.
- Dogmatizm
- Bir görüşü gerekçesini sorgulamadan, tartışmaya kapatarak benimsemek.
- Felsefi tanımların çeşitliliği
- Her filozofun felsefenin farklı bir yönünü öne çıkarması; ortak tanımın imkânına yönelik şüphenin dayanaklarından biri.
Örnek soru
Felsefe sözcüğü, Yunanca "philo" (sevgi, arayış) ve "sophia" (bilgelik) sözcüklerinden türemiştir. Buna göre felsefenin terim anlamı aşağıdakilerden hangisidir?
- Bilgeliğe sahip olma hali
- Doğru düşünme kurallarının ezberi
- Bilgeliği sevme ve arama
- Evrenin ilk nedenini bulmuş olmak
- Toplumun kabul ettiği bilgiler bütünü
Doğru cevap: C
Çözüm
1. "philo" sevmek, arzulamak, peşinden gitmek anlamına gelir.
2. "sophia" bilgelik demektir.
3. İkisi birleşince bilgelik sevgisi (bilgeliği arama) anlamı çıkar.
A şıkkı bilgeliğe *sahip olmayı* anlatır; oysa felsefe bir sahip olma değil, arayış hâlidir. Bu yüzden en güçlü çeldirici A'dır ve yanlıştır.