10. Sınıf Felsefe · 1. Ünite: Felsefenin Doğası
Felsefi Düşüncenin Özellikleri ve Gelişimi
Felsefi düşünce, günlük düşünmeden ve öteki düşünme biçimlerinden hangi özelliklerle ayrılır? Bu konuda hayret, merak, şüphe, sorgulama ve yığılımlı ilerleme gibi özelliklerle rasyonel, tutarlı, refleksif, eleştirel, sistemli ve evrensel olmayı örneklerle tanıyacak; felsefenin nasıl ortaya çıktığını, hangi kültürel, ekonomik, siyasal ve bilimsel koşullarda geliştiğini inceleyeceksin. Sonunda bir metni ya da durumu bu özellikler açısından çözümleyebilirsin.
Kazanımlar
- FEL.10.1.1. (b) Hayret, merak, şüphe, sorgulama ve yığılımlı ilerleme özelliklerini örneklerle açıklar.
- FEL.10.1.1. (b) Felsefi düşüncenin rasyonel, tutarlı, refleksif, eleştirel, sistemli ve evrensel olma özelliklerini ayırt eder.
- FEL.10.1.1. (b) Bir durumu ya da ifadeyi felsefi düşüncenin hangi özelliğini gösterdiği bakımından sınıflandırır.
- FEL.10.1.1. (b) Felsefenin ortaya çıkışını mit temelli açıklamalarla ilişkilendirerek açıklar.
- FEL.10.1.1. (b) Kültürel, ekonomik, siyasal ve bilimsel koşulların felsefi düşüncenin gelişimine etkisini yorumlar.
- FEL.10.1.1. (b) Felsefenin tek bir kültüre indirgenemeyeceğini, felsefe geleneklerinin adlarını anarak gösterir.
Konu anlatımı
Felsefi düşünce nasıl bir düşüncedir?
Başlatan tutumlar: hayret, merak, şüphe, sorgulama
Düşüncenin nitelikleri
Felsefenin ortaya çıkışı
Gelişimi etkileyen koşullar
Kaynak okuma: Hayretten sorgulamaya
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Hayret
- Alışılmış olan karşısında beliren şaşkınlık; felsefi merakın kıvılcımı.
- Merak
- Bilmediğini öğrenme isteği; arayışı başlatan itki.
- Şüphe
- Bildiğimizi sandığımız şeylerden emin olmamak, doğruluğu sınanmamış bilgiyi kuşkuyla karşılamak.
- Rasyonel (akılcı)
- Görüşlerini gelenek ya da otorite yerine akıl yürütmeye ve gerekçelere dayandıran.
- Tutarlılık
- Savunulan tezlerin birbiriyle çelişmemesi.
- Refleksif düşünce
- Düşüncenin kendi dayanaklarına, kavramlarına ve varsayımlarına dönmesi.
- Eleştirel düşünce
- Görüşleri ölçütlerle değerlendirip ne hemen kabul eden ne hemen reddeden tutum.
- Sistemlilik
- Sorunları birbiriyle ilişkili bir bütün içinde ele almak.
- Evrensellik
- Felsefi soruların belirli bir toplumla sınırlı olmayıp insanın ortak durumuna ilişkin olması.
- Yığılımlı ilerleme
- Eski görüşlerin atılmayıp yeni görüşlerle birlikte tartışılarak düşüncenin birikerek ilerlemesi.
Örnek soru
Antik düşünürlerin "felsefe hayretle başlar" sözüyle vurguladığı tutum, aşağıdakilerden hangisinin felsefi düşünceyi başlatan ilk tutum olduğunu gösterir?
- Hazır cevapları ezberlemek
- Alışılmış olanın şaşırtıcı bulunması ve merak edilmesi
- Bütün görüşleri tek sistemde toplamak
- Tartışmadan bir görüşü benimsemek
- Çıkarımları deneyle doğrulamak
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Hayret, alışılmış olanın aslında açık olmadığını fark etmektir.
2. Ardından merak (öğrenme isteği) arayışı başlatır.
A ve D şıkları sorgulamanın karşıtı olan dogmatik tutumu anlatır. C şıkkı sistemlilik özelliğidir, ama düşünceyi *başlatan* tutum değildir.