10. Sınıf Felsefe · 3. Ünite: Varlık Felsefesi
Varlık Felsefesinin Konusu ve Temel Kavramları
Varlık felsefesi (ontoloji), "Var olmak ne demektir, var olan nedir?" sorusunu bir bütün olarak ele alır. Bu konuda varlık, yokluk, gerçeklik ve hayal arasındaki farkı kurar; töz, öz, madde, idea, fenomen, oluş ve varoluş kavramlarını tanır; felsefenin varlığa bilimden farklı biçimde baktığını görürsün. Sonunda bir felsefe metnindeki varlık kavramlarını ve problemini kendi cümlelerinle çözümleyebilirsin.
Kazanımlar
- FEL.10.3.1.a) Varlık felsefesinin konusunu (varlığı bir bütün olarak sorgulama) ve metafizik–ontoloji ilişkisini açıklar.
- FEL.10.3.1.a) Varlık, yokluk, gerçeklik ve hayal kavramlarını örneklerle ayırt eder.
- FEL.10.3.1.a) Fenomen, idea, madde, oluş, öz, töz ve varoluş kavramlarını tanımlar; kavramlar arasındaki karşıtlık ve ilişkileri gösterir.
- FEL.10.3.1.b) Felsefenin ve bilimin varlığı ele alış biçimlerini konu, yöntem ve soru türü bakımından karşılaştırır.
- FEL.10.3.1.b) Varlık felsefesinin iki temel problemini (varlığın var olup olmadığı, varlığın ne olduğu) ayırt eder.
- FEL.10.3.1.ç) Kısa bir varlık felsefesi metnindeki kavramları, problemi ve gerekçeyi belirler.
Konu anlatımı
Varlık Sorusu: Bağlam
Ontoloji ve Metafizik
Bilim ve Felsefe Varlığa Nasıl Bakar?
Varlık, Yokluk, Gerçeklik ve Hayal
Temel Kavramlar I: Töz, Öz, Madde, İdea
Temel Kavramlar II: Fenomen, Oluş, Varoluş
Varlık Felsefesinin Temel Problemleri
Metin İnceleme: Kavram, Problem, Gerekçe
Sık Karıştırılanlar
Özet ve Bağlantılar
Anahtar terimler
- Ontoloji (varlık felsefesi)
- Varlığı varlık olarak, bir bütün hâlinde inceleyen felsefe dalı; metafiziğin temel dalıdır.
- Metafizik
- Duyularla ve deneyle ulaşılamayan, gerçekliğin en temel ilkelerini ve yapısını araştıran felsefe alanı.
- Varlık
- Var olan her şeyin ortak adı; var olmak bakımından düşünülen her şey.
- Yokluk
- Varlığın karşıtı; mutlak (hiçbir şeyin olmaması) ya da göreli (bir şeyin belli yerde olmaması) olabilir.
- Gerçeklik
- Düşüncemizden ve isteklerimizden bağımsız olarak var olan şey.
- Hayal
- Zihinde kurulan, dış dünyada karşılığı olması gerekmeyen tasarım.
- Töz
- Kendi başına var olan, nitelikleri ve değişimleri taşıyan temel varlık.
- Öz
- Bir şeyi o şey yapan değişmez temel niteliklerin bütünü; 'ne olduğu'.
- Madde
- Uzayda yer kaplayan, duyularla ve ölçmeyle incelenen varlık.
- İdea
- Platon'da akılla kavranan, bağımsız ve değişmeyen örnek varlık.
- Fenomen
- Bir şeyin duyularımıza ve bilincimize göründüğü hâli; görünüş.
- Oluş
- Varlığın sürekli değişmesi; bir hâlden başka bir hâle geçiş.
- Varoluş
- Bir şeyin fiilen var olması; 'ne olduğu'ndan farklı olarak 'var olduğu'.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi varlık felsefesinin (ontoloji) konusudur?
- Canlıların hücre yapısını gözlem ve deneyle incelemek
- Varlığı varlık olarak, bir bütün hâlinde sorgulamak
- Doğru bilgiye hangi yöntemle ulaşıldığını araştırmak
- İyi ve kötü eylemlerin ölçütünü belirlemek
- Güzel olanın sanatta nasıl algılandığını incelemek
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Varlık felsefesi, varlığı belirli bir alan olarak değil, varlık olması bakımından ve bir bütün olarak ele alır.
2. A seçeneği biyolojinin, C seçeneği bilgi felsefesinin, D seçeneği ahlak felsefesinin, E seçeneği sanat felsefesinin konusudur.
Doğru cevap B. Hücre yapısı gibi belirli bir alanı deneyle incelemek bilim işidir; ontoloji ise "var olmak ne demektir?" sorusunu bir bütün olarak sorar.