10. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Çözeltiler
Derişim: Molarite ve ppm
Bir çözelti ne kadar "kuvvetli" ya da "zayıf" olduğunu nasıl ifade ederiz? Derişim kavramı bu sorunun cevabıdır. Bu konuda, bir çözeltinin molar derişimini (molarite) mol-hacim ilişkisinden matematiksel olarak modelleyecek, seyreltme ve deriştirme işlemlerinde $M_1V_1 = M_2V_2$ bağıntısını kullanarak hesaplamalar yapacak ve ppm biriminin ne anlama geldiğini kavramsal düzeyde öğreneceksin.
Kazanımlar
- KİM.10.2.7. Çözeltilerin molar derişimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme: keşfettiği örüntüyü matematiksel olarak modelleyip yeni çözeltilerin verileri üzerinde test eder.
- Verilen çözünen kütlesi, mol kütlesi ve çözelti hacminden molar derişimi hesaplar; sonucu derişik/seyreltik kavramlarıyla yorumlar.
- Seyreltme ve deriştirme işlemlerinde $M_1V_1 = M_2V_2$ bağıntısını kurarak bilinmeyen değişkeni bulur.
- ppm birimini kavramsal düzeyde açıklar ve günlük hayattaki kullanım alanlarını örneklerle ilişkilendirir.
Konu anlatımı
Derişim nedir ve neden önemlidir?
Molar derişim (Molarite)
Seyreltme ve deriştirme: M\u2081V\u2081 = M\u2082V\u2082
ppm: Milyonda bir kısım
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Derişim
- Birim hacim veya birim kütle çözeltide bulunan çözünen miktarını gösteren nicel büyüklük.
- Molar derişim (Molarite, M)
- 1 litre çözeltideki çözünenin mol sayısı; birimi mol/L.
- Mol sayısı (n)
- Maddenin kütlesinin mol kütlesine bölümü: n = m / M_A.
- Seyreltme
- Çözeltiye çözücü ekleyerek derişimi düşürme işlemi; çözünen mol sayısı değişmez.
- Deriştirme
- Çözeltiden çözücü uzaklaştırarak (buharlaştırma vb.) derişimi artırma işlemi.
- Seyreltik çözelti
- Derişimi göreceli olarak düşük olan çözelti; bir standarda ya da başka bir çözeltiye göre söylenir.
- Derişik çözelti
- Derişimi göreceli olarak yüksek olan çözelti; doymuş olması gerekmez.
- ppm (milyonda bir kısım)
- Bir milyon birim karışımda bulunan çözünen birim sayısı; seyreltik sulu çözeltilerde 1 ppm ≈ 1 mg/L.
Örnek soru
4 g $\text{NaOH}$ ($M_A = 40\,\text{g/mol}$) tartılarak saf suda çözülüyor ve çözeltinin hacmi balon jojede 500 mL'ye tamamlanıyor.
Hazırlanan çözeltinin molar derişimi kaç mol/L'dir?
- 0,02
- 0,05
- 0,10
- 0,20
- 0,40
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Mol sayısı: $n = \frac{m}{M_A} = \frac{4}{40} = 0{,}1\,\text{mol}$
2. Hacim litre cinsinden: $V = 500\,\text{mL} = 0{,}5\,\text{L}$
3. Molarite: $M = \frac{n}{V} = \frac{0{,}1}{0{,}5} = \mathbf{0{,}20\,\text{mol/L}}$
Doğru cevap: D. A seçeneği hacmi mL olarak bırakıp 1000'e bölmeyi unutan, C seçeneği yalnızca mol sayısını bulan öğrencinin seçeceği çeldiricidir.