10. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Çözeltiler
Çözeltilerin Sınıflandırılması
Bir çözeltinin "daha ne kadar çözer?" sorusuna yanıtı doygunluk kavramını, "elektrik iletir mi?" sorusuna yanıtı ise elektrolit kavramını ortaya çıkarır. Bu konuda çözeltileri iki farklı ölçüte göre — çözünen miktarına ve çözünenin iyonik karakterine göre — sınıflandırmayı, bu sınıfları deneysel olarak ayırt etmeyi ve gruplandırmayı öğreneceksin.
Kazanımlar
- KİM.10.2.6. Çözeltileri çözünen miktarına göre doymamış, doymuş ve aşırı doymuş olarak sınıflandırır; sınıflandırma ölçütlerini açıklar.
- KİM.10.2.6. Çözeltileri çözünenin iyonik karakterine göre elektrolit olan ve elektrolit olmayan şeklinde sınıflandırır.
- KİM.10.2.6. Güçlü elektrolit, zayıf elektrolit ve elektrolit olmayan çözeltileri iletkenlik farkı üzerinden ayırt eder.
- KİM.10.2.6. Aynı çözeltiyi farklı ölçütlere göre aynı anda sınıflandırır ve bilimsel adlandırmalarla karşılaştırır.
Konu anlatımı
Çözeltiler neden sınıflandırılır?
Çözünen miktarına göre sınıflandırma: Doymamış, doymuş ve aşırı doymuş çözeltiler
Çözünenin iyonik karakterine göre sınıflandırma: Elektrolit ve elektrolit olmayan çözeltiler
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Doymamış çözelti
- Çözünen miktarı, o sıcaklıktaki çözünürlüğün altında olan çözelti; daha fazla çözünen eklenebilir.
- Doymuş çözelti
- Çözünen miktarı çözünürlüğe eşit olan çözelti; ilave çözünen artık çözünmez, dinamik denge kurulmuştur.
- Aşırı doymuş çözelti
- Çözünen miktarı çözünürlüğün üzerinde olan kararsız çözelti; küçük bir etki kristalleşmeyi başlatır.
- Elektrolit çözelti
- Çözünen maddenin suda iyonlarına ayrıldığı ve elektrik akımını ileten çözelti.
- Güçlü elektrolit
- Çözünen maddenin suda tamamen iyonlaştığı, yüksek iletkenliğe sahip çözelti (NaCl, HCl, KOH).
- Zayıf elektrolit
- Çözünen maddenin suda kısmen iyonlaştığı, düşük iletkenliğe sahip çözelti (CH₃COOH, NH₃).
- Elektrolit olmayan çözelti
- Çözünen maddenin suda iyonlaşmadığı ve elektrik akımını iletmeyen çözelti (şeker, etanol).
- Çekirdek kristal
- Aşırı doymuş çözeltide kristalleşmeyi başlatan küçük katı parçacık.
- Hidratasyon
- Su moleküllerinin çözünen iyonları veya molekülleri sararak çözeltide tutması olayı.
Örnek soru
20 °C'de 100 g saf suda NaCl'nin çözünürlüğü 36 g'dır. Bu sıcaklıkta 100 g suda tam olarak 36 g NaCl çözülerek hazırlanan çözelti için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- Doymuş çözeltidir; eklenen ilave NaCl çözünmeden dibe çöker.
- Doymamış çözeltidir; daha fazla NaCl eklenebilir.
- Aşırı doymuş çözeltidir; çözünürlük sınırı aşılmıştır.
- Seyreltik çözeltidir çünkü çözünen miktarı azdır.
- Derişik çözeltidir çünkü çözünürlüğe ulaşılmıştır.
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Çözünürlük 36 g / 100 g su; çözünen miktar da tam 36 g → çözelti doymuştur.
2. Doymuş çözeltiye ilave NaCl eklense çözünmez, katı olarak dibe çöker.
3. Çözünen miktarı çözünürlüğe eşit olduğu için doymamış ya da aşırı doymuş değildir.
Doğru cevap: A. E seçeneği en güçlü çeldiricidir; "doymuş" ile "derişik" farklı kavramlardır. Doymuşluk çözünürlük sınırına ulaşmakla, derişiklik ise mutlak çözünen miktarıyla ilgilidir.