10. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Türkistan’dan Türkiye’ye (1040-1299)
Selçuklu Savaşları: Dandanakan’dan Miryokefalon’a
1040 ile 1176 arasındaki yüz otuz altı yıl içinde dört savaş, Türk tarihinin yönünü değiştirdi: Dandanakan bir devleti kurdu, Pasinler Anadolu yolunu yokladı, Malazgirt kapıyı açtı, Miryokefalon ise bu kapının bir daha kapanmayacağını gösterdi. Bu konuda dört savaşı tarih şeridinde ve harita üzerinde sıralayacak, her birinin özelliğini belirleyecek ve etkilerini benzerlik ile farklılık açısından karşılaştıracaksın.
Kazanımlar
- TAR.10.1.1.a. Dandanakan, Pasinler, Malazgirt ve Miryokefalon savaşlarını tarih şeridi ve harita üzerinde doğru sırayla yerleştirir.
- TAR.10.1.1.b. Dört savaşın tarafları, komutanları, kullanılan taktikleri ve yapıldığı yer gibi özelliklerini belirler.
- TAR.10.1.1.c. Savaşların Türk tarihinin seyrine etkilerini (devletleşme, yurt edinme, yurdu kalıcılaştırma) benzerlik ve farklılıkları açısından listeler.
- Savaşlarda sivil halka ve esirlere gösterilen merhamet örneklerini kaynak parçaları üzerinden açıklar.
- Bir savaşın sonucunu tek başına değil, öncesindeki siyasi durum ve sonrasındaki gelişmelerle birlikte neden-sonuç ilişkisi içinde yorumlar.
Konu anlatımı
Bağlam: 11. yüzyılda Türkistan’dan Anadolu’ya uzanan yol
Dandanakan Savaşı (1040): Devleti kuran savaş
Pasinler Savaşı (1048): Anadolu’ya ilk büyük sınama
Malazgirt Meydan Muharebesi (1071): Anadolu’nun kapısı
Miryokefalon Savaşı (1176): Kapının kapanmaması
Dört savaşı karşılaştır: benzerlik ve farklılık
Savaşta merhamet: sivil halk ve esirler
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Vur-kaç (hafif süvari) taktiği
- Hafif, hızlı atlıların düşmanı okla rahatsız edip geri çekilerek yıpratması; Dandanakan ve Miryokefalon’da belirleyici oldu.
- Hilal düzeni
- Ordunun yarım ay biçiminde dizilip düşmanı kanatlardan çevirmesi; Malazgirt’te uygulandı.
- Kılıç hakkı
- Komutanlara fethettikleri toprakların yönetiminin bırakılması; Malazgirt sonrası Anadolu beyliklerinin kuruluşunu hızlandırdı.
- Gazneliler
- Horasan ve Afganistan’da hüküm süren, Dandanakan’da Selçuklulara yenilen Türk-İslam devleti.
- Akın
- Küçük süvari birliklerinin düşman bölgesine yaptığı hızlı baskın; Anadolu’da fethe öncülük etti.
- Hâkimiyet mücadelesi
- Aynı bölgede egemenlik kurmak için iki gücün çatışması; Dandanakan bunun örneğidir.
- Esir
- Savaşta yakalanan düşman asker ya da komutanı; Türk-İslam geleneğinde korunması ve insani davranılması esastı.
- Türkmen
- Oğuz boylarından Anadolu’ya göç eden konar-göçer Türk toplulukları.
Örnek soru
Bir tarih öğretmeni tahtaya Selçuklu dönemine ait dört savaşı karışık yazıyor:
I. Malazgirt Meydan Muharebesi
II. Dandanakan Savaşı
III. Miryokefalon Savaşı
IV. Pasinler Savaşı
Öğrencilerden bu savaşları eskiden yeniye doğru sıralamaları isteniyor. Doğru sıralama aşağıdakilerden hangisidir?
- I - II - IV - III
- II - IV - I - III
- II - I - IV - III
- IV - II - I - III
- II - IV - III - I
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Dandanakan 1040'ta yapıldı: Selçuklular Gazneliler'i yenerek devletlerini kurdu.
2. Pasinler 1048'dedir: Selçuklu-Bizans ilk büyük çarpışması.
3. Malazgirt 1071'dedir: Anadolu'nun kapıları açıldı.
4. Miryokefalon 1176'dadır: Anadolu'nun Türk yurdu olduğu pekişti.
Doğru sıra II - IV - I - III'tür. En güçlü çeldirici "II - I - IV - III"tür; Malazgirt ile Pasinler karıştırılırsa bu hatayı verir. Oysa Malazgirt, Pasinler'den yirmi üç yıl sonra gerçekleşmiştir.