10. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Türkistan’dan Türkiye’ye (1040-1299)
Haçlı Seferleri ve Türk-Moğol Mücadeleleri
Malazgirt’ten sonra Türkler Anadolu’ya yerleşirken doğuda ve batıda iki yeni güç onları sınadı: Batı Avrupa’dan gelen Haçlı orduları ve Doğu Asya’dan gelen Moğollar. Bu konuda Haçlı seferlerinin nedenlerini ve sonuçlarını, Hıttin ve Kudüs’ün yeniden fethini, Kösedağ Savaşı’nı ve bunların Türk-İslam dünyasında bıraktığı etkileri önceki savaşlarla karşılaştırarak inceleyeceksin. Ayrıntılı sefer kronolojisinden çok etkiler odaktadır.
Kazanımlar
- TAR.10.1.1.a. Haçlı Seferleri, Hıttin Muharebesi, Kudüs’ün yeniden fethi ve Kösedağ Savaşı’nı tarih şeridi üzerinde Dandanakan-Malazgirt-Miryokefalon hattıyla birlikte sıralar.
- TAR.10.1.1.b. Haçlı Seferleri’nin nedenlerini dinî, siyasi, ekonomik ve toplumsal alanlara göre ayırır; Hıttin ve Kösedağ savaşlarının özelliklerini belirler.
- TAR.10.1.1.c. Haçlı Seferleri ve Moğol saldırılarının Türk-İslam dünyasına, Anadolu Selçuklu Devleti’ne ve Batı’ya etkilerini, önceki savaşlarla benzerlik ve farklılık açısından karşılaştırır.
- 1099 ve 1187’de Kudüs’ün alınışında sivillere ve esirlere gösterilen tutumu kaynak parçaları üzerinden karşılaştırır.
- Kösedağ Savaşı’na giden süreci (Moğol yayılışı, Türkmen göçleri, iç huzursuzluk) neden-sonuç zinciri olarak kurar.
Konu anlatımı
Bağlam: Malazgirt’ten sonra yeni sınavlar
Haçlı Seferleri’nin nedenleri
I. Haçlı Seferi ve Türk-İslam dünyasının durumu
Karşı hamle: Zengi’den Selahaddin’e Müslüman birliği
Haçlı Seferleri’nin etkileri
Türk-Moğol mücadeleleri ve Kösedağ Savaşı (1243)
Karşılaştırma: dört savaş, iki yeni savaş
Savaşta merhamet: 1099 ve 1187’de Kudüs
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Haçlı Seferleri
- Batı Avrupa’nın Kudüs ve kutsal yerleri ele geçirmek için 1096’dan sonra Doğu’ya düzenlediği seferler dizisi.
- Clermont Konsili
- 1095’te Papa II. Urbanus’un Haçlı çağrısını yaptığı kilise toplantısı.
- Hıttin Muharebesi
- 1187’de Selahaddin Eyyubi’nin Taberiye yakınında Haçlı ordusunu yendiği savaş; Kudüs’ün geri alınmasının yolunu açtı.
- Atabey
- Selçuklu şehzadelerinin eğitimiyle görevli, zamanla bölgenin fiilî yöneticisi olan komutan (örnek: Zengi).
- Remle Antlaşması
- 1192’de Selahaddin ile Richard arasında yapılan; Kudüs’ü Müslümanlarda, kıyı şeridini Haçlılarda bırakan antlaşma.
- Kösedağ Savaşı
- 1243’te Moğolların Anadolu Selçuklu ordusunu yendiği savaş; Selçuklu’nun Moğollara bağlanmasına yol açtı.
- Babai İsyanı
- 1240’ta Anadolu’daki Türkmenlerin Selçuklu yönetimine karşı çıkardığı isyan; devleti ve ordusunu yıprattı.
- Uç beylikleri
- Anadolu Selçuklu ve Bizans sınırında, Moğol baskısı ve merkezî otorite zayıflığı sırasında güçlenen Türkmen beylikleri.
Örnek soru
Bir tarih belgeselinde şu cümleler duyuluyor:
"Malazgirt'ten sonra Anadolu'daki topraklarının büyük bölümünü kaybeden Bizans İmparatoru, Doğu'da Türklere karşı koyabilmek için Papa'ya elçiler gönderdi ve Batı'dan yardım istedi."
Bu gelişme, Haçlı Seferleri'nin ortaya çıkışında aşağıdaki nedenlerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
- Avrupa'da feodal beylerin toprak ihtiyacının artması
- İtalyan şehirlerinin Doğu ticaretini ele geçirme isteği
- Türklerin Anadolu'daki ilerleyişi karşısında Bizans'ın Batı'dan yardım araması
- Papalığın Doğu ve Batı kiliseleri arasındaki ayrılığı bitirme çabası
- Köylülerin ağır vergilerden kurtulma isteği
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Metin, Malazgirt'ten sonra Bizans'ın güç kaybettiğini ve yardım istediğini söylüyor.
2. Bu, Haçlı Seferleri'nin siyasi nedenlerinden biridir: Türklerin Anadolu'da ilerlemesi karşısında Bizans'ın Batı'dan destek aramasıdır.
3. Doğru seçenek C'dir.
Feodal beylerin toprak ihtiyacı, İtalyan şehirlerinin ticaret isteği ve köylülerin vergi yükü de Haçlı Seferleri'nin nedenleridir; ancak metinde bunlardan hiçbirine değinilmez, yalnızca Bizans'ın yardım isteği anlatılır.