11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki

Kemik, Eklem ve Kasların Hareketteki Rolü

Bir topa vurmak, kapıyı açmak ya da bir bardağı kaldırmak; hepsi sinirden gelen bir uyarıya verilen mekanik bir tepkidir. Bu tepkiyi kemikler (destek ve kaldıraç), eklemler (hareket noktası) ve kaslar (kuvvet kaynağı) birlikte, eş güdümlü çalışarak oluşturur. Bu konuda üç yapının yapı ve çeşitlerini inceleyip hareketin nasıl ortaya çıktığını akıl yürüterek açıklayacaksın.

Kazanımlar

• BİY.11.1.9. Kemik dokusunun yapısını (kemik zarı, sıkı ve süngerimsi kemik, kemik iliği) ve kemik çeşitlerini (uzun, kısa, yassı, düzensiz) örneklerle sınıflandırır.
• BİY.11.1.9. Kıkırdak çeşitlerini (hiyalin, elastik, lifli) bulundukları yerlere ve işlevlerine göre ayrıştırır.
• BİY.11.1.9. Eklemleri hareket yeteneğine ve biçimine göre (oynamaz, yarı oynar, oynar; menteşe, top-yuvarlak, dönel) sınıflar ve hareket yönünü eklem türüyle ilişkilendirir.
• BİY.11.1.9. İskelet, düz ve kalp kasını yapı ve çalışma özelliklerine göre karşılaştırır.
• BİY.11.1.9. Kemik, kas ve eklemin eş güdümlü çalışmasında antagonist kas çiftlerinin rolünü ve kaslarda kasılma kuvvetinin kontrolünü (motor birim) akıl yürüterek açıklar.
• BİY.11.1.9. Bir hareket örneğinde (kolu bükme gibi) hangi kasın kasılıp hangisinin gevşediğini, hangi eklemin hareket ettiğini çıkarım yaparak belirler.

Konu anlatımı

1. Hareket nasıl oluşur?

2. Kemik ve kıkırdak dokusu

3. Eklemler

4. Kas çeşitleri

5. Birlikte çalışma ve kasılmanın kontrolü

6. Çözümlü örnekler

7. Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları

Anahtar terimler

Eklem

İki ya da daha fazla kemiğin birleştiği yer; oynamaz, yarı oynar ve oynar olarak sınıflanır.

Sıkı kemik

Kemiğin sert ve yoğun dış kısmı; kemiğe dayanıklılık kazandırır.

Süngerimsi kemik

Kemik uçlarında bulunan boşluklu, hafif doku.

Kemik iliği

Kemik içinde bulunan doku; kırmızı ilik kan hücrelerini üretir.

Hiyalin kıkırdak

Eklem yüzeylerini ve soluk borusu halkalarını oluşturan camsı kıkırdak.

Tendon

İskelet kasını kemiğe bağlayan sağlam bağ doku.

Bağ

Kemikleri eklemlerde birbirine bağlayan sağlam bağ doku.

Antagonist kaslar

Aynı eklemde zıt yönde çalışan kas çifti; biri kasılırken diğeri gevşer (biseps-triseps).

Menteşe eklemi

Tek düzlemde bükme-açma yapan oynar eklem (dirsek, diz).

Top-yuvarlak eklem

Her yönde hareket ve dönmeye izin veren oynar eklem (omuz, kalça).

Motor birim

Bir motor nöron ile onun uyardığı kas liflerinin oluşturduğu birim.

Çizgili kas

İskelet kası ve kalp kası; mikroskopta çizgili görünür.

Örnek soru

İskelet kaslarını kemiklere bağlayan yapı aşağıdakilerden hangisidir?

1. Bağ
2. Kıkırdak
3. Eklem kapsülü
4. Eklem sıvısı
5. Tendon

Doğru cevap: E

Çözüm

1. İskelet kasları, uçlarındaki sağlam bağ doku olan tendonlarla kemiğe tutunur.
2. Bağ ise kemiği kemiğe bağlar ve eklemi sabitler.
3. Kıkırdak eklem yüzeyini kaplar, eklem kapsülü eklemi sarar, eklem sıvısı sürtünmeyi azaltır.
Doğru cevap: E. En sık yapılan hata, kas-kemik bağlantısı için "bağ" demektir; bağ iki kemik arasındaki bağlantıdır.

11. Sınıf Biyoloji: tüm konular