11. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Tepki
Refleksler
Sıcak bir cisme dokunduğunda elini düşünmeden çekersin; parlak ışıkta göz bebeğin kendiliğinden küçülür. Bu hızlı ve istem dışı tepkiler reflekstir. Bu konuda refleks yayının halkalarını, göz bebeği, diz kapağı, yutkunma ve emme reflekslerini ve refleksin istemli harekete göre neden hızlı olduğunu çözümleyecek, refleks olayını kendi cümlelerinle anlatabileceksin.
Kazanımlar
- BİY.11.1.8. Refleksi tanımlar; istemli hareketten farklarını (hız, bilinç, merkez) belirler.
- BİY.11.1.8. Refleks yayını oluşturan halkaları (reseptör, duyu nöronu, merkez, motor nöron, efektör) sırasıyla ve görevleriyle açıklar.
- BİY.11.1.8. Diz kapağı refleksinde görev alan yapıları ve refleksin gerçekleşme sürecini anlatır.
- BİY.11.1.8. Göz bebeği, yutkunma ve emme reflekslerinde uyaran, reseptör, merkez ve efektörü belirler.
- BİY.11.1.8. Refleks yayında bir halkanın zedelenmesinin his ve tepkiye etkisini yorumlar.
- BİY.11.1.8. İletim hızı ve sinaptik gecikme verilerinden refleks süresini hesaplar.
Konu anlatımı
Refleks Nedir? Günlük Hayattan Örnekler
Refleks Yayı: Halkaların Sırası
Diz Kapağı Refleksi
Göz Bebeği, Yutkunma ve Emme Refleksleri
Refleks Süresi: Modelle Hesaplama
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Refleks
- Uyarana karşı merkezî sinir sistemince bütünleştirilen hızlı, istem dışı tepki.
- Refleks yayı
- Reseptör, duyu nöronu, merkez, motor nöron ve efektörden oluşan uyartı yolu.
- Efektör
- Motor nöronun emrini yerine getiren kas ya da bez.
- Ara nöron
- Merkezî sinir sistemi içinde duyu nöronu ile motor nöron arasında bilgi aktaran nöron.
- İstemli hareket
- Büyük beyinde (beyin kabuğunda) karar verilerek başlatılan hareket.
- Diz kapağı refleksi
- Diz altındaki bağa vurulunca uyluk ön kasının kasılıp bacağın öne sallanması; merkezi omurilik.
- Göz bebeği refleksi
- Işık şiddetine göre göz bebeğinin küçülüp genişlemesi; merkezi beyin sapı.
- Yutkunma refleksi
- Lokmanın yutağa değmesiyle yutak ve yemek borusu kaslarının kasılması.
- Emme refleksi
- Bebeğin ağız çevresine dokunulunca emme hareketi yapması.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi refleksin özelliğidir?
- Beyin kabuğunda karar verilerek başlatılır
- Uyarandan sonra uzun bir bekleme süresi gerektirir
- Her seferinde kişinin isteğine bağlı olarak değişir
- Uyaranla hemen başlayan, istem dışı ve hızlı bir tepkidir
- Yalnızca omurilik hasarlı olduğunda gerçekleşir
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Refleks, uyaranla hemen başlayan, kişinin isteğine bağlı olmayan ve çok kısa süren tepkidir.
2. Karar basamağı yoktur; bütünleştirme omurilikte ya da beyin sapında yapılır.
3. Beyin kabuğunda karar verilerek başlatılan hareketler istemli harekettir.
Doğru cevap D. A seçeneği istemli hareketi tanımlar, C seçeneği ise refleksin istem dışı olduğunu yok sayar.