11. Sınıf Coğrafya · 7. Ünite: Bölgeler, Ülkeler ve Küresel Bağlantılar

Tarımsal Üretim: Örnek Ülke

Tarımsal üretim, bir ülkenin coğrafi koşulları, iklim çeşitliliği, toprak yapısı ve su kaynakları ile doğrudan bağlantılıdır. Bu konuda dünya tarımında öncü konumda bulunan Brezilya'nın tarımsal üretim özellikleri coğrafi açıdan incelenecektir. Brezilya'nın farklı iklim kuşaklarındaki üretim biçimleri, tarımsal yeterliliği, gelişmişlik düzeyi ve tarım gelirinin ülke ekonomisindeki rolü değerlendirilecektir.

Kazanımlar

Konu anlatımı

  1. Brezilya'nın genel coğrafi özellikleri ve tarım potansiyeli

  2. Başlıca tarım ürünleri ve bölgesel dağılım

  3. Tarımsal gelişmişlik ve modern tarım uygulamaları

  4. Tarım gelirinin ekonomiye etkisi ve dış ticaret

  5. Tarım ve çevre: ormansızlaştırma sorunu

  6. Karşılaştırma: Brezilya ve Türkiye tarımı

  7. Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları

Anahtar terimler

Agribusiness
Tarımsal üretim, gıda işleme, tarım makineleri, lojistik ve ihracatı kapsayan bütünleşik tarım-sanayi zinciri. Brezilya ekonomisinin yaklaşık dörtte birini oluşturur.
Cerrado
Brezilya'nın iç kesimlerinde yer alan tropik savan biyomu. 1970'lerden itibaren tarıma açılmış, günümüzde ülkenin başlıca soya ve mısır üretim bölgesidir.
Terra roxa
Güney Brezilya'da bulunan, volkanik kayaçların ayrışmasıyla oluşmuş verimli kırmızı toprak. Kahve ve soya tarımına çok uygundur.
Safrinha (ikinci hasat)
Brezilya'da tropikal iklimin olanaklı kıldığı, soya hasadının ardından aynı tarlaya ekilen ikinci ürün (genellikle mısır) sistemi.
Etanol
Şeker kamışı veya mısırdan üretilen biyoyakıt. Brezilya, şeker kamışı etanolü üretiminde dünya ikincisidir ve ulaşımda yaygın biçimde kullanır.
EMBRAPA
Brezilya Tarımsal Araştırma Kurumu. Tropik topraklarda verimlilik artışı sağlayan teknolojiler geliştirmiş, Cerrado'nun tarıma kazandırılmasında kritik rol oynamıştır.
Ormansızlaştırma (deforestation)
Orman alanlarının tarım, hayvancılık veya yapılaşma amacıyla kalıcı olarak yok edilmesi. Amazon yağmur ormanlarının %17'si bu nedenle kaybedilmiştir.
ILPF (Entegre tarım-hayvancılık-ormancılık)
Aynı arazide eş zamanlı ekim, otlatma ve ağaçlandırma yapılan sürdürülebilir tarım sistemi. Brezilya'da 17 milyon hektardan fazla alanda uygulanır.
Laterit toprak (ferrasol)
Tropik bölgelerde yoğun yıkanma sonucu oluşan, demir ve alüminyum oksitçe zengin, besin maddelerince fakir toprak türü.
Soya moratoryumu
2006'dan itibaren büyük soya alıcılarının Amazon'da yeni ormansızlaştırılmış alanlardan soya satın almayı reddettiği gönüllü anlaşma.

Örnek soru

Brezilya, Ekvator'un her iki yanına yayılan konumu sayesinde geniş bir iklim çeşitliliğine sahiptir. Ülkenin kuzeyinde ekvatoral iklim, güneyinde subtropik iklim görülür.
Brezilya'nın bu iklim çeşitliliğinin tarımsal üretim üzerindeki en önemli etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

  1. Ülkenin tamamında yalnızca tropik ürünler yetiştirilebilir.
  2. Kuzey bölgelerinde buğday ve arpa tarımı yaygındır.
  3. İklim çeşitliliği tarımsal ürün çeşitliliğini sınırlandırır.
  4. Güney bölgelerinde yıl boyu ekvatoral koşullar hâkimdir.
  5. Farklı iklim kuşaklarında farklı ürünler yetiştirilerek geniş bir ürün yelpazesi oluşur.

Doğru cevap: E

Çözüm

1. Brezilya, yaklaşık 5° Kuzey ile 34° Güney enlemleri arasında yer alır ve ekvatoral, tropikal, yarı kurak ve subtropik iklim tiplerini barındırır.
2. Bu iklim çeşitliliği farklı bölgelerde farklı ürünlerin yetiştirilmesine olanak tanır: kuzeyde tropik ürünler, güneyde tahıl ve bağcılık.
3. İklim çeşitliliği ürün çeşitliliğini sınırlandırmaz, aksine artırır (C yanlış).
4. Kuzey bölgelerinde buğday ve arpa yetiştirilemez; bunlar subtropik güneyde üretilir (B yanlış).
5. Doğru cevap E şıkkıdır.

11. Sınıf Coğrafya: tüm konular