11. Sınıf Felsefe · 1. Ünite: Çevre Sorunları ve Felsefe
Çevre ve İnsan İlişkisine Yönelik Felsefi Sorular
Çevre sorunları yalnızca fen ve teknoloji sorunu değildir: "Doğa neden korunmalı?", "Ne kadar tüketmek haktır?", "İnsan doğanın efendisi midir?" gibi sorular değer ve sorumluluk sorularıdır. Bu konuda çevre ile insan arasındaki ilişkiyi felsefi sorular çevresinde kurmayı, bu soruların dayandığı ön kabulleri sorgulamayı ve soruları kendi hayatına bağlamayı öğrenirsin.
Kazanımlar
- FEL.11.1.1.a. Çevre ile ilgili felsefi soru ve problemleri (doğanın değeri, insanın sorumluluğu, tüketimin ölçüsü, doğa üzerinde egemenlik) açıklar.
- FEL.11.1.1.b. Çevre ile ilgili felsefi soru ve problemleri hayatla ilişkilendirerek değerlendirir.
- Bir çevre sorununu olgusal (bilimsel) soru ile değer içeren (felsefi) soruya ayırır.
- Dar ya da olgusal bir çevre sorusunu felsefi bir soruya dönüştürür ve soruların dayandığı ön kabulü belirler.
- Çevre tahribatı, çevre kirliliği ve küresel ısınma örneklerinde ortaya çıkan felsefi problemleri adlandırır.
Konu anlatımı
Bağlam: Çevre Nedir, İnsan Onun Neresindedir?
Felsefi Soru Nedir, Çevre Konusunda Nasıl Kurulur?
Çevre ile İlgili Dört Temel Felsefi Soru
Ön Kabulleri Sorgulamak
Üç Çevre Problemi ve Arkalarındaki Felsefi Sorular
Çözümlü Örnekler
Hayatla İlişkilendirme
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Çevre
- Canlıların içinde yaşadığı ve etkileşim kurduğu doğal ve insan yapımı koşulların toplamı.
- Doğa
- İnsandan bağımsız, kendiliğinden var olan ve işleyen varlık alanı; çevrenin doğal yönü.
- Değer
- Bir şeyin istenmeye, korunmaya ya da gözetilmeye değer olma niteliği.
- Araçsal değer
- Bir şeyin başka bir amaca hizmet ettiği ölçüde taşıdığı değer.
- İçsel değer
- Bir şeyin yararından bağımsız, kendi başına taşıdığı değer.
- Çevre etiği
- İnsanın doğaya ve çevreye karşı ahlaki ilişkisini ve sorumluluğunu inceleyen felsefe alanı.
- Ön kabul
- Bir sorunun ya da görüşün sorgulanmadan dayandığı varsayım.
- Çevre tahribatı
- Doğal yapının ve yaşam alanlarının insan etkinliğiyle bozulması ya da yok edilmesi.
- Çevre kirliliği
- Hava, su ve toprağa zararlı maddelerin karışması.
- Küresel ısınma
- İnsan kaynaklı sera gazı birikiminin dünya ortalama sıcaklığını yükseltmesi.
Örnek soru
Aşağıdaki çevre ile ilgili sorulardan hangisi felsefi bir sorudur?
- Doğanın insana yararından bağımsız bir değeri var mıdır?
- Bu yıl okulumuzun bahçesine kaç fidan dikilmiştir?
- Kullanılmış piller hangi toplama kutusuna atılmalıdır?
- Bu gölün suyunun asitlik düzeyi nasıl ölçülür?
- Ormanlık alanlar hangi mevsimde yangına daha açıktır?
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Felsefi soru genel, kavramsal, tartışmaya açık ve deneyle kesin yanıtlanamayan sorudur.
2. B şıkkı sayımla, C şıkkı yönergeyle, D şıkkı ölçümle, E şıkkı gözlemle cevaplanır; bunlar günlük ya da bilimsel sorulardır.
3. A şıkkı "değer" kavramını sorgular; hangi ölçüm yapılırsa yapılsın doğanın değerine dair görüş ayrılığı sürer.
Doğru cevap A. En güçlü çeldirici E'dir; ama bir mevsim bilgisi gözlemle belirlenir ve değer içermez.