11. Sınıf Felsefe · 4. Ünite: Edebiyat ve Felsefe
Edebî Unsurlarla Felsefe Yapmak: Felsefi Roman ve Şiir
Bazı düşünürler görüşlerini makale ya da kitap olarak değil, şiirle, diyalogla, romanla ortaya koyar. Bu konuda Parmenides'ten Camus'ya edebî üslupla yazan düşünürlerin felsefi düşüncenin hangi özelliklerini taşıdığını; yalnızlık, sorumluluk, sevgi, umut ve acı gibi varoluşsal durumların edebî dille ele alınmasının güçlü ve zayıf yanlarını inceleyeceksin. Sonunda edebî unsurlarla felsefe yapmanın ne olduğunu gerekçeli biçimde değerlendirip bu ilişki üzerine kısa bir felsefi metin yazabileceksin.
Kazanımlar
- FEL.11.4.1.a. Felsefi roman ve felsefi şiirin ne olduğunu ve edebî unsurlarla felsefe yapmanın nasıl işlediğini açıklar.
- FEL.11.4.1.b. Yalnızlık, sorumluluk, sevgi, umut ve acı gibi varoluşsal durumların edebî dille ele alınmasının hayatla ilişkisini değerlendirir.
- FEL.11.4.2.a. Parmenides'ten Camus'ya edebî üslupla yazan düşünürlerin alıntılarını (kısa özetlerini) felsefi düşüncenin özellikleri (kavram, soru, gerekçe, genellik) açısından çözümler.
- FEL.11.4.2.b. Varoluşsal durumların edebî dille ele alınmasının güçlü ve zayıf yönlerini gerekçelendirerek kendi görüşünü kurar.
- FEL.11.4.2.c. Edebiyat–felsefe ilişkisi üzerine tez, gerekçe ve itiraz–cevap içeren kısa bir felsefi metin yazar.
Konu anlatımı
Düşünceyi Hikâyeye ya da Şiire Taşımak
Felsefi Düşüncenin Özellikleri: Alıntıya Hangi Gözle Bakılır?
Varoluşsal Durumlar: Yalnızlık, Sorumluluk, Sevgi, Umut, Acı
Felsefi Roman ve Felsefi Şiir: Bir Karşılaştırma
Kısa Bir Felsefi Metin Yazmak (FEL.11.4.2.c)
Hayatla İlişki
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Felsefi roman
- Felsefi bir problemi ya da görüşü kurmaca olaylar ve kişiler aracılığıyla işleyen roman.
- Felsefi şiir
- Düşünceyi, soruyu ya da görüşü şiir diliyle ortaya koyan şiir.
- Alegori
- Soyut bir kavramın ya da düşüncenin bir hikâye, kişi veya imge aracılığıyla anlatılması.
- Varoluşsal durum
- Yalnızlık, sorumluluk, sevgi, umut, acı gibi insanın yaşamı boyunca karşılaştığı temel yaşantılar.
- Çok anlamlılık
- Bir imgenin ya da ifadenin birden çok biçimde okunabilmesi; edebî dilde hem zenginlik hem belirsizlik kaynağıdır.
- Özdeşleşme
- Okurun kurgusal bir kişinin yaşantısını kendi yaşantısıymış gibi hissetmesi.
- Kavramsal açıklık
- Terimlerin tanımlanması ve gerekçelerin sınanabilir olması.
- Genellik
- Söylenenin yalnızca tek bir kişi ya da olay için değil, insan için geçerli olmaya aday olması.
- İtiraz–cevap
- Savunulan görüşe karşı ileri sürülen bir karşı gerekçe ve ona verilen yanıt.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi "felsefi roman"ı en doğru biçimde tanımlar?
- Felsefe terimlerinin sözlük gibi sıralandığı roman
- Felsefi bir problemi ya da görüşü kurgusal olaylar ve kişiler aracılığıyla işleyen roman
- Yalnızca filozofların yazdığı her roman
- Yazarın kendi hayatını anlattığı roman
- Felsefe tarihini kronolojik olarak aktaran roman
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Felsefi romanda felsefi problem, olay, kişi, zaman ve mekân gibi edebî unsurlarla işlenir.
2. Önemli olan romanı yazanın filozof olması değil, romanın bir felsefi problemi kurması ve sorgulamasıdır (C yanlış).
3. A ve E, felsefeyi bir ansiklopedi gibi aktarır; romanın felsefi işlevini değil, içerik sunumunu anlatır.
Cevap: B.