11. Sınıf Felsefe · 6. Ünite: Hukuk ve Felsefe
Hukukun Kaynağı: Doğal Hukuk ve Pozitif Hukuk
Bir kuralın bağlayıcı olması neye dayanır: devletin koymuş olmasına mı, yoksa insanın doğasından ve aklından gelen bir adalet ölçütüne uygun olmasına mı? Bu soru, hukukun kaynağı tartışmasıdır ve iki büyük anlayışa ayrılır: doğal hukuk ve pozitif hukuk. Bu konuda iki anlayışı karşılaştıracak, Aristoteles, İbn Haldun, Hobbes, Locke ve Rousseau'nun hukukun kaynağı, gerekçesi ve amacına dair görüşlerini bu iki anlayışa göre sınıflandıracak ve kendi görüşünü gerekçeli bir argümanla savunabileceksin.
Kazanımlar
- FEL.11.6.1. Doğal hukuk ve pozitif hukuk anlayışlarının hukukun kaynağı, geçerlilik ölçütü ve amacı bakımından farklarını açıklar.
- FEL.11.6.1. Okul yaşamındaki yazılı ve yazılı olmayan kuralları hukukun kaynağı sorusuyla ilişkilendirerek değerlendirir.
- FEL.11.6.2. Aristoteles, İbn Haldun, Hobbes, Locke ve Rousseau'nun hukukun kaynağı, gerekçesi ve amacına dair argümanlarını doğal hukuk ve pozitif hukuk anlayışlarına göre sınıflandırır.
- FEL.11.6.2. Haksız bir yasa karşısında doğal hukuk ve pozitif hukuk anlayışlarının vereceği sonuçları gerekçeleriyle karşılaştırır.
- FEL.11.6.2. Hukukun kaynağı üzerine öncül–sonuç yapısı belli, itirazı hesaba katan özgün bir argüman oluşturur.
Konu anlatımı
Bir Kuralı Bağlayıcı Yapan Nedir?
Doğal Hukuk Anlayışı
Pozitif Hukuk Anlayışı
Karşılaştırma: İki Anlayış Yan Yana
Beş Filozof, Beş Bakış
Metin İncelemesi: Hobbes ve Locke'un Bakışını Okumak
Haksız Yasa Sorunu: Hangi Anlayış Ne Der?
Çözümlü Örnekler
Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Doğal hukuk
- Hukukun geçerliliğini insanın doğasına, aklına ve evrensel adalet ilkelerine bağlayan anlayış; yasalar bu ilkelere uygun olduğu ölçüde bağlayıcıdır.
- Pozitif hukuk
- Belirli bir toplumda yetkili organlarca usulüne uygun konulmuş, yürürlükteki kurallar bütünü; geçerliliği adalete değil, usule ve yetkiye bağlıdır.
- Doğal haklar
- Devletten önce var olduğu kabul edilen yaşam, özgürlük, mülkiyet gibi haklar (özellikle Locke'ta).
- Toplum sözleşmesi
- Devletin ve hukukun, insanların kendi aralarında yaptığı varsayımsal anlaşmaya dayandığını söyleyen düşünce; Hobbes, Locke ve Rousseau'da farklı sonuçlara varır.
- Egemen
- Hobbes'ta toplum sözleşmesiyle güç devredilen, yasa koyan ve uygulayan en yüksek otorite.
- Genel irade
- Rousseau'da bireylerin özel çıkarlarının toplamı değil, ortak iyiyi gözeten halkın iradesi.
- Doğal adalet / yasal adalet
- Aristoteles'in ayrımı: doğal adalet her yerde aynı geçerliliğe sahiptir; yasal adalet yasa koyucunun belirlemesine bağlıdır.
- Asabiyet
- İbn Haldun'da toplumsal dayanışma ve bağlılık duygusu; devletin kuruluşunda ve sürmesinde belirleyici güç.
- Hukuki belirlilik
- Hukuk kurallarının önceden bilinebilir ve öngörülebilir olması; pozitif hukuk anlayışının temel güçlü yanı.
- Meşruiyet
- Bir yasanın ya da otoritenin yalnızca yürürlükte olması değil, haklı ve kabul edilebilir bulunması.
Örnek soru
Pozitif hukuk anlayışına göre bir kuralın hukuk sayılmasını sağlayan temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
- Doğuştan gelen haklara uygun olması
- İnsan aklıyla keşfedilen değişmez ilkelere dayanması
- Tüm toplumlarda aynı biçimde uygulanması
- Vicdanı rahatlatan bir sonuç doğurması
- Yetkili makamca usulüne uygun biçimde konulmuş ve yürürlükte olması
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Pozitif hukuk "konulmuş" hukuktur: belirli bir toplumda yetkili organlarca usulüne uygun çıkarılan, yürürlükteki kurallar.
2. A ve B doğal hukukun; C evrensellik iddiasının; D ise ahlaki bir ölçütün ifadesidir.
3. Geçerlilik ölçütü yetki ve usul olduğundan cevap E.
En güçlü çeldirici B'dir: akılla keşfedilen değişmez ilkeler doğal hukuk anlayışının özelliğidir.