11. Sınıf Kimya · 2. Ünite: Denge · Asit ve Baz Çözeltilerinde Denge · Çözünürlük Dengesi
Denge Sabiti
Bir kimyasal tepkime dengeye ulaştığında ürün ve giren maddelerin derişimleri arasında sabit bir oran bulunur. Bu oran, sıcaklık değişmedikçe hep aynı kalır ve denge sabiti ($K_c$) olarak adlandırılır. Bu konuda homojen ve heterojen tepkimelerin $K_c$ ifadelerini yazmayı, denge derişimlerinden $K_c$ hesaplamayı ve $K_c$ bilinen bir tepkimede bilinmeyen bir derişimi bulmayı öğreneceksin.
Kazanımlar
- KİM.11.2.3.a Homojen denge tepkimelerinde ürün ve giren derişimlerinden denge sabiti ifadesini ($K_c$) katsayı-üs örüntüsüyle yazar.
- KİM.11.2.3.a Heterojen denge tepkimelerinde saf katı ve saf sıvıyı dışarıda bırakarak $K_c$ ifadesini yazar.
- KİM.11.2.3.b Farklı tepkimelerdeki $K_c$ ifadelerini karşılaştırarak genel matematiksel modeli geneller.
- Denge derişimlerini kullanarak $K_c$ değerini hesaplar veya $K_c$ bilinen bir tepkimede bilinmeyen bir derişimi bulur.
Konu anlatımı
Dengedeki oran neden sabit?
Homojen dengelerde Kc ifadesi
Heterojen dengelerde Kc ifadesi
Kc değerinin anlamı ve özellikleri
Kc hesaplama ve çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Özet ve ilişkiler
Anahtar terimler
- Denge sabiti (Kc)
- Belirli bir sıcaklıkta, denge halindeki bir tepkimede ürün derişimlerinin girenlere oranını veren sabit sayısal değer.
- Homojen denge
- Tüm maddelerin aynı fazda (örneğin hepsi gaz) bulunduğu denge durumu.
- Heterojen denge
- Farklı fazlardan (katı, sıvı, gaz) maddelerin bulunduğu denge durumu.
- Kütle etkisi yasası
- Denge halinde ürün ve giren derişimlerinin belirli bir oranının sabit olduğunu ifade eden yasa (Guldberg-Waage yasası).
- Denge derişimi
- Tepkime dengeye ulaştığında her bir maddenin sahip olduğu mol/L cinsinden derişim değeri.
- Katsayı-üs ilişkisi
- Denge sabiti ifadesinde denklemdeki katsayıların derişimlerin üssü olarak kullanılması kuralı.
Örnek soru
Denge sabiti ($K_c$) ifadesinde denklemdeki katsayılar nasıl kullanılır?
- Derişimlerin üssü olarak yazılır
- Derişimlerin önünde çarpan olarak yazılır
- Yalnızca girenlerin derişimine çarpan olarak eklenir
- Ürünlerin derişimine bölünerek yazılır
- Katsayılar denge sabiti ifadesinde kullanılmaz
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Denge sabiti ifadesinde katsayılar, derişimlerin üssü olarak yazılır.
2. Örneğin $2\text{NH}_3$ için $[\text{NH}_3]^2$ yazılır, $2[\text{NH}_3]$ değil.
3. B şıkkı en sık yapılan hatadır: katsayıları çarpan olarak kullanmak yanlıştır.