11. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Değişen Dünyada Osmanlı (1683-1789)
II. Viyana Kuşatması’ndan Pasarofça’ya
1683’te Viyana kapılarına dayanan Osmanlı ordusu, aynı yüzyılın sonunda Karlofça masasında ilk kez büyük bir toprak kaybını kabul etti. Bu konuda II. Viyana Kuşatması’nın nedenlerini, Kutsal İttifak savaşlarını ve Karlofça (1699), Prut (1711) ile Pasarofça (1718) antlaşmalarının siyasi ve askerî sonuçlarını karşılaştırır, bunlara dair gerekçeli yargılar kurarsın.
Kazanımlar
- TAR.11.1.1. II. Viyana Kuşatması’nın nedenlerini ve Kutsal İttifak’ın kurulmasına yol açan sonuçlarını açıklar.
- TAR.11.1.1.a. Karlofça, Prut ve Pasarofça antlaşmalarının siyasi ve askerî sonuçlarını tablo üzerinde karşılaştırır.
- TAR.11.1.1.b. Karlofça, Prut ve Pasarofça’nın Osmanlı Devleti’ne etkisine ilişkin ölçütlerini belirterek gerekçeli yargıda bulunur.
- TAR.11.1.1. 1683-1718 arasındaki savaş ve antlaşmaları harita üzerinde yerleştirir, kronolojik sıraya koyar.
Konu anlatımı
Bağlam: 17. yüzyılın sonunda Osmanlı ve Avrupa
II. Viyana Kuşatması (1683): neden, seyir, sonuç
Kutsal İttifak ve savaşların seyri (1684-1699)
Karlofça Antlaşması (26 Ocak 1699)
Prut Antlaşması (21 Temmuz 1711)
Pasarofça Antlaşması (21 Temmuz 1718)
Karşılaştırma tablosu: Karlofça, Prut ve Pasarofça
Kaynak okuma: bir antlaşma maddesinden ne çıkar?
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- II. Viyana Kuşatması
- 1683’te Sadrazam Kara Mustafa Paşa komutasında yapılan ve Kahlenberg’de bozgunla biten Viyana seferi.
- Kutsal İttifak
- 1684’te Avusturya, Lehistan ve Venedik’in (sonra Rusya’nın) Papa’nın öncülüğünde Osmanlı’ya karşı kurduğu ittifak.
- Karlofça Antlaşması
- 26 Ocak 1699’da imzalanan; Macaristan, Erdel, Podolya ve Mora’nın bırakıldığı, Osmanlı’nın ilk büyük toprak kaybı antlaşması.
- Prut Antlaşması
- 1711’de Rusya ile yapılan; Azak’ın Osmanlı’ya geri verildiği, Osmanlı lehine sonuçlanan antlaşma.
- Pasarofça Antlaşması
- 1718’de Avusturya ve Venedik ile yapılan; Banat, Belgrad ve Kuzey Sırbistan’ın kaybedildiği antlaşma.
- Arabuluculuk
- Savaşan tarafların dışındaki bir devletin barış görüşmelerini yönetmesi; Karlofça’da İngiltere ve Hollanda üstlendi.
- Denge politikası
- Avrupa devletleri arasındaki rekabetten yararlanarak tek bir gücün Osmanlı’ya karşı üstünlük kurmasını önleme çabası.
- Gerileme dönemi
- Osmanlı’nın Karlofça ile savunmaya geçtiği ve toprak kaybetmeye başladığı yaklaşık 1699-1792 dönemi için kullanılan adlandırma.
Örnek soru
II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığı üzerine Papa’nın öncülüğünde Osmanlı’ya karşı Kutsal İttifak kuruldu. Aşağıdakilerden hangisi bu ittifakın ortakları arasında yer almaz?
- Avusturya
- Lehistan
- Fransa
- Venedik
- Rusya
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Kutsal İttifak 1684’te Avusturya (Habsburg), Lehistan ve Venedik tarafından kuruldu; Rusya 1686’da ittifaka katıldı.
2. Fransa ise Habsburg’larla rekabet hâlindeydi ve ittifakın içinde yer almadı.
Doğru cevap: Fransa. Rusya’yı “katılmadı” sanmak sık yapılan bir hatadır; Rusya geç de olsa ittifaka girmiştir.