11. Sınıf Tarih · 1. Ünite: Değişen Dünyada Osmanlı (1683-1789)
Belgrad ve Küçük Kaynarca Antlaşmaları
Pasarofça’dan sonra Osmanlı Devleti, Belgrad Antlaşması (1739) ile son kez Avrupa’da güçlü bir diplomatik başarı elde etti; ancak 1774’te Küçük Kaynarca ile Rusya karşısında hem toprak hem egemenlik bakımından ağır bir yenilgi yaşadı. Bu konuda iki antlaşmanın neden ve sonuçlarını karşılaştırır, 1683-1789 mücadeleleri içinde hangisinin Osmanlı’ya daha çok güç kaybettirdiğine ölçüt belirterek yargıda bulunursun.
Kazanımlar
- TAR.11.1.1. Belgrad (1739) ve Küçük Kaynarca (1774) antlaşmalarının nedenlerini ve sonuçlarını açıklar.
- TAR.11.1.1.a. Belgrad ve Küçük Kaynarca antlaşmalarının siyasi, askerî ve ekonomik sonuçlarını Karlofça ve Pasarofça ile karşılaştırır.
- TAR.11.1.1.b. 1683-1789 mücadelelerinden hangisinin Osmanlı’ya daha fazla güç kaybettirdiğine ölçütlerini belirterek ve kanıt göstererek yargıda bulunur.
- TAR.11.1.1. Rusya’nın Karadeniz politikası ile Kırım, Ortodoks tebaa ve Boğazlar meselesi arasındaki bağı açıklar.
Konu anlatımı
Bağlam: Pasarofça’dan 1736’ya
Belgrad Antlaşması (18 Eylül 1739)
1768-1774 savaşı: neden ve seyir
Küçük Kaynarca Antlaşması (21 Temmuz 1774)
Karşılaştırma: hangi mücadele daha çok güç kaybettirdi?
Kaynak okuma: iddia ve kanıt
Sık karıştırılanlar
Anahtar terimler
- Belgrad Antlaşması
- 1739’da Avusturya ve Rusya ile yapılan; Belgrad ve Kuzey Sırbistan’ın Osmanlı’ya geri verildiği, 18. yüzyılda Osmanlı lehine sonuçlanan antlaşma.
- Küçük Kaynarca Antlaşması
- 21 Temmuz 1774’te Rusya ile imzalanan; Kırım’ın bağımsızlığı, tazminat ve Rus haklarını içeren ağır antlaşma.
- Kapitülasyon
- Yabancı devlet tebaasına tanınan ticari ve hukuki ayrıcalıklar; 1740’ta Fransa’ya verilenler sürekli hâle geldi.
- Çeşme Baskını
- 5-7 Temmuz 1770’te Rus donanmasının Osmanlı donanmasını yaktığı olay.
- Kırım Hanlığı
- Kırım’daki Türk devleti; 1475’ten beri Osmanlı himayesinde, 1774’te bağımsız, 1783’te Rusya’ya katıldı.
- Halifelik sıfatı
- Osmanlı padişahının Müslümanların dinî lideri olarak taşıdığı unvan; Kırım’da dinî bağın dayanağı oldu.
- Doğu Sorunu
- Osmanlı’nın zayıflamasıyla büyük devletlerin Osmanlı topraklarındaki çıkar mücadelesi.
- Tazminat
- Savaşı kaybeden tarafın kazanan tarafa ödediği para; Küçük Kaynarca’da 4,5 milyon kuruş.
Örnek soru
Belgrad Antlaşması (1739) ile Osmanlı Devleti aşağıdakilerden hangisini elde etmiştir?
- Macaristan ve Erdel’in yeniden Osmanlı’ya geçmesini
- Pasarofça’da kaybettiği Belgrad ve Kuzey Sırbistan’ı geri almayı
- Rusya’dan savaş tazminatı alınmasını
- Kırım Hanlığı’nın bağımsızlığının tanınmasını
- Azak Kalesi’nin Rusya’ya bırakılmasını
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Pasarofça’da (1718) Belgrad ve Kuzey Sırbistan Avusturya’ya bırakılmıştı.
2. 1736-1739 savaşında Osmanlı başarılı oldu ve Belgrad Antlaşması’yla bu yerler geri alındı; Sava ve Tuna sınır oldu.
Doğru cevap: Belgrad ve Kuzey Sırbistan’ın geri alınması. Macaristan ve Erdel Karlofça’da kaybedilmiş, geri alınmamıştır; Kırım’ın bağımsızlığı ise 1774’te gündeme gelir.