12. Sınıf Biyoloji · 2. Ünite: Gen
Nükleik Asitlerin Yapısı ve Canlılıktaki Rolü
Bir bakteriden bir insana kadar bütün canlılar, kalıtsal bilgiyi aynı tür moleküllerde saklar: nükleik asitlerde. Bu moleküller yalnızca dört çeşit yapı taşından oluşur, ama dizilişleri sayesinde sınırsız bilgi taşır. Bu konuyu bitirdiğinde nükleotidin bileşenlerini, DNA ile RNA'nın yapısını ve farklarını açıklayabilir, baz eşleşmesi ve Chargaff oranlarıyla hesap yapabilir, nükleik asitlerin kalıtım, hücre bölünmesi ve hücrenin işleyişindeki rolünü sorgulayabilirsin.
Kazanımlar
- BİY.12.2.1.a) Nükleotidin üç bileşenini (fosfat, pentoz şeker, azotlu organik baz) ve nükleotitlerin bir zincir oluşturmasını açıklar.
- BİY.12.2.1.b) DNA ile RNA'yı şeker, baz, zincir sayısı ve görev bakımından karşılaştırır; mRNA, tRNA ve rRNA'nın görevlerini ayırt eder.
- BİY.12.2.1.c) Baz eşleşmesi kuralından ve Chargaff oranlarından yararlanarak çift zincirli DNA'daki baz oranlarını, hidrojen bağı ve fosfodiester bağı sayılarını hesaplar.
- BİY.12.2.1.ç) Nükleik asitler hakkındaki bilgilerin doğruluğunu güvenilir kaynakla karşılaştırarak değerlendirir.
- BİY.12.2.1.d) Nükleik asitlerin kalıtım, hücre bölünmesi ve organizmanın işlevselliğindeki rolüne ilişkin çıkarım yapar.
Konu anlatımı
Genetik Madde Arayışından Çift Sarmala
Nükleotit: Zincirin Yapı Taşı
DNA: Çift Sarmal ve Tamamlayıcı Zincirler
Chargaff Oranlarıyla ve Bağ Sayılarıyla Hesap
RNA: Tek Zincirli ve Çok İşlevli
Nükleik Asitlerin Canlılıktaki Rolü
Bilgiyi Sorgulama: Bu İddia Doğru mu?
Sık Yapılan Hatalar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Nükleotit
- Nükleik asitlerin yapı birimi; fosfat, pentoz şeker ve azotlu organik bazdan oluşur.
- Deoksiriboz
- DNA'nın şekeri; ribozdan bir oksijen eksiktir.
- Fosfodiester bağı
- Bir nükleotidin şekeri ile sonrakinin fosfatı arasında kurulan, zincirin omurgasını oluşturan bağ.
- Hidrojen bağı
- Çift sarmalda zıt zincirlerin tamamlayıcı bazlarını birbirine bağlayan zayıf bağ (A–T: 2, G–C: 3).
- Chargaff oranları
- Çift zincirli DNA'da A = T ve G = C olması.
- Pürin ve pirimidin
- Çift halkalı (A, G) ve tek halkalı (C, T, U) azotlu organik bazlar.
- mRNA
- Bir genin bilgisini ribozoma taşıyan RNA.
- tRNA
- Amino asitleri ribozoma taşıyan, antikodonu bulunan RNA.
- rRNA
- Ribozomun yapısına katılan RNA.
- Antiparalel
- Çift sarmaldaki iki zincirin zıt yönlü (5'→3' ve 3'→5') olması.
Örnek soru
Bir DNA nükleotidi aşağıdaki bileşenlerden hangilerini içerir?
- Fosfat grubu, riboz şekeri ve azotlu organik baz
- Fosfat grubu, deoksiriboz şekeri ve azotlu organik baz
- Yalnızca deoksiriboz şekeri ve fosfat grubu
- Amino asit, deoksiriboz şekeri ve fosfat grubu
- Fosfat grubu, glikoz ve azotlu organik baz
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Her nükleotit üç bileşenden oluşur: fosfat grubu, pentoz şeker ve azotlu organik baz.
2. DNA'da pentoz şeker deoksiribozdur; ribozlu nükleotit RNA'ya aittir.
3. Amino asit protein yapı taşıdır; glikoz ise 6 karbonlu bir şekerdir, nükleotitte bulunmaz.
Doğru cevap: fosfat + deoksiriboz + azotlu baz. Riboz seçeneği RNA nükleotidini, "yalnızca şeker ve fosfat" seçeneği ise bazı unuttuğunu gösterir.