12. Sınıf Biyoloji · 1. Ünite: Üreme
Çimlenme ve Dormansi
Bir avuç buğday tohumu kuru bir kavanozda aylarca değişmeden durur, ama nemli bir pamuğa konunca birkaç gün içinde kök ve filiz çıkarır. Öte yandan elma çekirdeği ılık ve nemli ortamda bile hemen çimlenmeyebilir. Bu konuda çimlenmenin nasıl gerçekleştiğini, hangi faktörlerin etkilediğini, dormansinin ne olduğunu ve nasıl kırıldığını öğrenecek; çimlenme faktörlerini inceleyen kontrollü bir deney tasarlayıp sonuçlarını analiz edeceksin.
Kazanımlar
- BİY.12.1.10.a. Çimlenmeyi etkileyen faktörleri (sıcaklık, su, oksijen) gözlemleyebileceği, değişkenleri ve kontrol grubu belirlenmiş bir deney tasarlar.
- BİY.12.1.10.b. Deney verilerini tablo ve grafikle analiz ederek çimlenme için uygun koşulları yorumlar.
- BİY.12.1.10.b. Çimlenmenin basamaklarını (su alımı, enzimlerin etkinleşmesi, besin kullanımı, kök çıkışı) sırasıyla açıklar.
- BİY.12.1.10.b. Dormansiyi tanımlar ve kırılma yöntemlerini yöresel tohum örnekleriyle (elma, kayısı çekirdeği; sert kabuklu tohum) açıklar.
Konu anlatımı
Çimlenme nedir?
Çimlenmeyi etkileyen faktörler
Dormansi ve dormansinin kırılması
Çimlenme deneyi tasarlama
Çözümlü örnekler
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Çimlenme
- Tohumdaki embriyonun uygun koşullarda büyüyerek kök ve gövde çıkarması.
- Dormansi
- Canlı bir tohumun uygun koşullarda bile bir süre çimlenmemesi.
- Tabakalaşma
- Tohumun nemli ortamda soğukta bekletilerek dormansisinin kırılması.
- Optimum sıcaklık
- Çimlenmenin en yüksek oranda ve en hızlı gerçekleştiği sıcaklık.
- Bağımsız değişken
- Deneyde araştırmacının bilerek değiştirdiği değişken.
- Bağımlı değişken
- Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, ölçülen sonuç.
- Kontrol grubu
- Bağımsız değişkenin değiştirilmediği standart karşılaştırma grubu.
- Kökçük
- Çimlenmede tohum kabuğunu yararak ilk çıkan embriyo kökü.
Örnek soru
Canlı ve dormansisi olmayan bir tohumun çimlenebilmesi için aşağıdaki koşulların hangileri gereklidir?
- Yalnızca ışık ve toprak
- Su ve mineral gübre
- Uygun sıcaklık ve karbondioksit
- Su ve yüksek basınç
- Uygun sıcaklık, su ve oksijen
Doğru cevap: E
Çözüm
1. Çimlenmede tohum önce su alır; enzimler etkinleşir.
2. Enerji için hücre solunumu yapılır, bu yüzden oksijen gerekir.
3. Enzim etkinliği uygun sıcaklık aralığında gerçekleşir.
4. Işık, toprak ve gübre çimlenme için zorunlu değildir; fide yeşillendikten sonra önem kazanır.
Doğru cevap: uygun sıcaklık, su ve oksijen.