12. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
Çevresel Organizasyonlar ve Anlaşmalar
Küresel ölçekte artan çevre sorunları, ülkeleri ortak çözüm arayışına yöneltmis ve uluslararası çevresel organizasyonların ile anlasmaların doğmasına yol açmıştır. Bu konuda öğrenci; doğal çevrenin korunması amacıyla kurulan baslica uluslararası organizasyonlari ve imzalanan çevre anlasmalarını tanimlayabilecek, bu yapılanmaların etkilerini kaynaklar üzerinden bilgi toplayarak değerlendirebilecek ve Türkiye'nin taraf oldugu çevre anlasmalarını açıklayabilecektir.
Kazanımlar
- COĞ.12.6.4. Doğal çevrenin korunması amacıyla kurulan uluslararası organizasyonlari (UNEP, IUCN, WWF, Greenpeace) tanimlayabilme ve görevlerini karşılastirabilme
- COĞ.12.6.4. Başlıca uluslararası çevre anlasmalarını (Stockholm, Kyoto, Paris, Ramsar, CITES, Montreal) kronolojik sırasına gore açıklayabilme
- COĞ.12.6.4. Türkiye'nin taraf oldugu çevre anlasmalarının ülke düzeyindeki etkilerini bilgi toplayarak değerlendirebilme
- COĞ.12.6.4. Çevre organizasyonlari ve anlasmalarının etkilerine ilişkin bilgi toplamada kullanilacak araçları belirleyebilme ve toplanan bilgileri doğrulayarak kaydedebilme
- COĞ.12.6.4. Çevresel organizasyonlar ile çevre anlasmalarını amaç, kapsam ve baglayicilik acisindan birbirinden ayirt edebilme
Konu anlatımı
Çevresel Organizasyonların Ortaya Çıkış Süreci
Başlıca Uluslararası Çevre Organizasyonlari
Başlıca Uluslararası Çevre Anlasmalari
Türkiye'nin Taraf Oldugu Çevre Anlasmalari ve Etkileri
Çevresel Organizasyonların ve Anlasmaların Etkinlik Değerlendirmesi
Karşılaştırma Tablosu: Organizasyonlar ve Anlasmalar
Sik Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Çevresel organizasyon
- Doğal çevrenin korunması ve yönetilmesi amacıyla kurulan uluslararası kuruluş (UNEP, WWF, IUCN, Greenpeace gibi).
- Çevre anlaşması
- Devletlerin belirli çevre sorunlarını çözmek için imzaladiklari uluslararası hukuki belge (Paris Anlaşması, Montreal Protokolü gibi).
- UNEP
- Birleşmiş Milletler Çevre Programı; BM sisteminde çevre konularını koordine eden baslica organdur (1972).
- IUCN Kırmızı Liste
- Uluslararası Doğayı Koruma Birliği'nin hazirlaidigi, türlerin tehdit durumunu sınıflandıran küresel referans listesi.
- Montreal Protokolü
- Ozon tabakasını incelten maddelerin kullanımının aşamalı olarak kaldırılmasını öngören, tüm BM uyelerince onaylanmis çevre anlaşması (1987).
- Paris Anlaşması
- Küresel sıcaklık artışını 2°C altında tutmayı hedefleyen, tüm ülkelere sorumluluk yukleyen iklim anlaşması (2015).
- Ramsar Sözleşmesi
- Sulak alanların korunmasına yönelik ilk uluslararası anlaşma; taraf devletler önemli sulak alanlarını tescil ettirir (1971).
- CITES
- Nesli tehlike altındaki yabani hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretini düzenleyen sözleşme (1973).
- Sürdürülebilir kalkınma
- Bugünkü ihtiyaçları karşılarken gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama kapasitesini tehlikeye atmayan kalkınma anlayışı.
Örnek soru
Aşağıdaki uluslararası çevre anlasmalarından hangisi, ozon tabakasını incelten maddelerin kullanımının aşamalı olarak kaldırılmasını öngörmektedir?
- Kyoto Protokolü
- Paris Anlaşması
- CITES
- Montreal Protokolü
- Ramsar Sözleşmesi
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Montreal Protokolü (1987), ozon tabakasını incelten CFC ve halon gibi maddelerin kullanımının aşamalı olarak kaldırılmasını öngören uluslararası anlasmdir.
2. Bu protokol, tüm BM uye devletlerinin onayladigi ilk ve tek çevre anlaşması olma özelliğini taşır.
3. Protokol sayesinde ozon tabakasindaki incelme durmuş ve toparlanma süreci başlamıştır.
4. Doğru cevap: Montreal Protokolü.
Kyoto Protokolü sera gazi azaltımini, Paris Anlaşması iklim değişikliğini, CITES tür ticaretini, Ramsar sulak alanları kapsar; bunların hiçbiri ozon tabakasına odaklanmaz.