12. Sınıf Coğrafya · 6. Ünite: Afetler ve Sürdürülebilir Çevre
Çevre Sorunlarının Önlenmesine Yönelik Politikalar
Sanayileşme, kentleşme ve nüfus artışıyla birlikte hava kirliliğinden iklim değişikliğine, su kaynaklarının tükenmesinden biyoçeşitlilik kaybına uzanan çevre sorunları küresel boyut kazanmıştır. Bu konuda Türkiye'nin ve farklı gelişmişlik düzeyindeki ülkelerin çevre sorunlarını önlemeye yönelik hazırladığı politika ve uygulamaları karşılaştırabilecek, benzerlik ve farklılıklarını değerlendirebilecek, bireysel sorumluluğun küresel ölçekteki önemini kavrayabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.12.6.3. Türkiye ve farklı gelişmişlik düzeyine sahip ülkelerdeki çevre sorunlarının önlenmesi amacıyla hazırlanan politika ve uygulamaları belirler.
- COĞ.12.6.3. Türkiye ve farklı gelişmişlik düzeyine sahip ülkelerdeki çevre politikalarının benzerliklerini karşılaştırmalı biçimde listeler.
- COĞ.12.6.3. Türkiye ve farklı gelişmişlik düzeyine sahip ülkelerdeki çevre politikalarının farklılıklarını gelişmişlik seviyesiyle ilişkilendirerek açıklar.
- Yerel ve küresel ölçekte bireylerin çevre sorunlarının önlenmesindeki rolünü somut örneklerle değerlendirir.
Konu anlatımı
Çevre politikası nedir ve neden gereklidir?
Türkiye'nin çevre politikaları ve uygulamaları
Gelişmiş ülkelerin çevre politikaları
Gelişmekte olan ve az gelişmiş ülkelerin çevre politikaları
Karşılaştırma: benzerlikler ve farklılıklar
Bireysel sorumluluk ve yerel eylem
Sık karıştırılanlar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Çevre politikası
- Bir ülkenin doğal çevreyi ve insan sağlığını korumak amacıyla oluşturduğu yasal düzenlemeler, kurumsal yapılar, ekonomik araçlar ve eğitim programlarının bütünü.
- Sürdürülebilir kalkınma
- Bugünün ihtiyaçlarını gelecek nesillerin kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanaklarını tehlikeye atmadan karşılayan kalkınma modeli. Ekonomik büyüme, çevre koruma ve toplumsal adaleti bir arada hedefler.
- Karbon ayak izi
- Bir bireyin, kuruluşun, ürünün veya etkinliğin doğrudan ve dolaylı olarak atmosfere saldığı toplam sera gazı miktarı; genellikle ton CO₂ eşdeğeri cinsinden ifade edilir.
- Emisyon ticaret sistemi
- Sera gazı emisyonları için üst sınır belirlenerek emisyon haklarının piyasada alınıp satılmasına olanak tanıyan ekonomik araç. Kirletmeyi maliyetli hâle getirerek temiz üretime yönlendirir.
- ÇED (Çevresel Etki Değerlendirmesi)
- Büyük ölçekli projelerin çevreye olası etkilerini proje başlamadan önce bilimsel yöntemlerle değerlendiren ve karar vericilere rapor sunan süreç.
- Kirleten öder ilkesi
- Çevre kirliliğine neden olan kişi veya kuruluşun, kirliliğin giderilmesi ve çevreye verilen zararın karşılanması için gereken maliyeti üstlenmesini öngören ilke.
- Döngüsel ekonomi
- Ürünlerin tasarım, üretim, kullanım ve geri kazanım aşamalarında atık oluşumunu en aza indirmeyi ve kaynakları sürekli döngü içinde tutmayı hedefleyen ekonomik model.
- Karbon vergisi
- Fosil yakıt kullanımından kaynaklanan karbon emisyonlarının her tonu için belirlenen vergi. Temiz enerji kaynaklarına geçişi teşvik etmeyi amaçlar.
- Sıfır Atık
- Atıkların kaynağında azaltılması, yeniden kullanılması ve geri dönüştürülmesi yoluyla düzenli depolama alanlarına gönderilen atık miktarının sıfıra indirilmesini hedefleyen yaklaşım.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi çevre politikalarının temel araçlarından biri olan "ekonomik araçlar" kapsamında değerlendirilemez?
- Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED) raporu zorunluluğu
- Emisyon ticaret sistemi
- Yenilenebilir enerji teşvikleri
- Depozito iade sistemi
- Karbon vergisi uygulaması
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Emisyon ticaret sistemi, yenilenebilir enerji teşvikleri, depozito iade sistemi ve karbon vergisi birer ekonomik araçtır; kirleteni mali yönden cezalandırır veya temiz uygulamayı ödüllendirir.
2. ÇED raporu zorunluluğu ise yasal düzenleme kapsamında bir araçtır; proje öncesi çevresel etkiyi değerlendiren idari bir süreçtir, doğrudan ekonomik bir mekânizma değildir.
3. Doğru cevap A'dır.