12. Sınıf Coğrafya · 4. Ünite: Beşerî Sistemler ve Süreçler
Kültür-Mekân Etkileşimi
Kültür ile mekân arasındaki ilişki, insanlık tarihinin en temel dinamiklerinden biridir. İnsanlar yerlestikleri coğrafyaya uyum sağlarken mekânı dönüştürür, mekân da kültürü biçimlendirerek kendine özgü yaşam biçimleri ortaya çıkarır. Bu derste kültür-mekân etkileşimini yönlendiren coğrafi faktörleri, jeokültür kavramını ve farklı bölgelerden örneklerle bu etkileşimin somut gorunumlerini inceleyeceksin.
Kazanımlar
- COĞ.12.4.1. Kültür ve mekân kavramlarını tanımlayarak aralarındaki karşılıklı etkileşimi coğrafi acisindan açıklar
- COĞ.12.4.1. Kültür-mekân etkileşimini yönlendiren coğrafi faktörleri (iklim, yer şekilleri, su kaynakları, toprak, konum) somut örneklerle değerlendirir
- COĞ.12.4.1. Jeokültür kavramını açıklayarak farklı bölgelerden örnekler verir
- COĞ.12.4.1. Türkiye ve dünyadan yerleşmeler üzerinden kültür-mekân etkileşimini sorgulayarak sonuçlar çıkarır
Konu anlatımı
Kültür, Mekân ve Aralarındaki İlişki
Kültür-Mekân Etkileşimini Yönlendiren Coğrafi Faktörler
Jeokültür Kavrami
Türkiye'den Kültür-Mekân Etkileşimi Örnekleri
Dünyadan Kültür-Mekân Etkileşimi Örnekleri
Kültür-Mekân Etkileşiminde Değişim ve Dönüşüm
Sik Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Kültür
- Bir toplumun nesilden nesile aktardığı bilgi, inanç, değer, gelenek, sanat ve yaşam biçimlerinin bütünü.
- Mekân
- İnsan etkinliklerinin üzerinde gerçekleştiği fiziksel ve yapılı coğrafya ortami.
- Jeokültür
- Coğrafi koşulların kültürel özellikler üzerindeki belirleyici etkisini ifade eden kavram; 'geo' (yer) ve 'kültür' birleşiminden türetilmiştir.
- Kültürel peyzaj
- İnsan toplumlarının doğal çevreyi kültürel değerleri doğrultusunda dönüştürerek oluşturduğu peyzaj.
- Coğrafi determinizm
- Coğrafyanın insan kültürü ve toplumsal gelişimi tamamen belirlediğini savunan, günümüzde kabul görmeyen yaklaşım.
- Kültür-mekân etkileşimi
- Kültürel özellikler ile coğrafi çevre arasındaki karşılıklı şeklilendirme ilişkisi.
- Polder
- Deniz veya gol seviyesinin altındaki alanların su bosaltılarak tarım ya da yerleşim alanına dönüştürülmesi; Hollanda bu yöntemin en bilinen örnekidir.
- Değişim
- Kültür-mekân ilişkisinin zaman içinde teknoloji, küresellesme, kentleşme ve goc gibi etkenlerle dönüşmesi.
Örnek soru
Akdeniz kıyılarındaki geleneksel evlerin beyaz badanali, kalin duvarlı ve küçük pencereli olması aşağıdaki coğrafi faktörlerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?
- Bölgenin deprem kusaklarında yer alması
- Yağış miktarinin yil boyunca yüksek olması
- Bitki örtüsünün sik ormanlardan oluşması
- Yaz aylarındaki yoğun güneş isigi ve yüksek sıcaklık
- Toprağın volkanik kökenli olması
Doğru cevap: D
Çözüm
1. Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve güneşlidir.
2. Beyaz badana güneşi yansıtarak ic mekânı serin tutar. Kalın duvarlar isi yalıtımı sağlar, küçük pencereler sıcak havanın içeri girmesini engeller.
3. Bu mimari özellikler doğrudan iklim faktörüyle açıklanır.
Doğru cevap D'dir. A şıkkındaki deprem riski mimari malzeme seçimini etkiler ancak renk ve pencere boyutunu değil.