12. Sınıf Coğrafya · 3. Ünite: Doğal Sistemler ve Süreçler
Dünyada ve Türkiye’de Bitki Örtüsü Çeşitliliği
Yeryüzündeki bitki örtüsü, iklim, toprak, topoğrafya ve zaman gibi faktörlerin etkileşimiyle biçimlenmiş farklı formasyonlar hâlinde dağılmıştır. Türkiye; üç farklı iklim kuşağının geçiş noktasında yer alması, engebeli topoğrafyası ve jeolojik geçmişi sayesinde Avrupa kıtasının tamamından daha zengin bir bitki çeşitliliğine sahiptir. Bu dersin sonunda dünya üzerindeki başlıca bitki formasyonlarını tanıyacak, Türkiye'nin bitki çeşitliliğinin nedenlerini analiz edecek ve endemik ile relikt bitki kavramlarını örneklerle açıklayabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.12.3.3. Dünya bitki formasyonlarının (orman, çayır, çöl, tundra, maki vb.) dağılışını iklim ve coğrafi faktörlerle ilişkilendirerek haritalardan çıkarım yapar.
- COĞ.12.3.3. Türkiye'nin bitki örtüsü çeşitliliğinin nedenlerini (iklim çeşitliliği, topoğrafik yapı, jeolojik geçmiş, üç fitocoğrafya bölgesi) analiz eder.
- COĞ.12.3.3. Endemik bitki, relikt bitki ve anıt ağaç kavramlarını ayırt ederek Türkiye'den örnekler verir.
- COĞ.12.3.3. Türkiye'nin bitki çeşitliliğini farklı ülkelerle karşılaştırarak coğrafi faktörlerin bu farklılıktaki rolünü değerlendirir.
Konu anlatımı
1. Bağlam: Bitki Örtüsü Çeşitliliği Neden Önemli?
2. Dünya'nın Başlıca Bitki Formasyonları
3. Türkiye'nin Bitki Örtüsü Çeşitliliği ve Dağılışı
4. Endemik Bitkiler, Relikt Bitkiler ve Anıt Ağaçlar
5. Karşılaştırma: Türkiye ve Diğer Ülkelerin Bitki Çeşitliliği
6. Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Bitki formasyonü
- Benzer iklim koşullarında gelişen, belirli bir görünüme (fizyonomi) sahip bitki topluluklarının genel adıdır; orman, maki, step, tundra gibi.
- Biyoçeşitlilik
- Bir bölgedeki tüm canlı türlerinin (bitki, hayvan, mantar, mikroorganizma) çeşitliliğidir; gen, tür ve ekosistem düzeylerinde ele alınır.
- Endemik bitki
- Yalnızca belirli bir bölgede doğal olarak yetişen, dünyanın başka hiçbir yerinde bulunmayan bitki türüdür.
- Relikt bitki
- Geçmiş jeolojik dönemlerde geniş alanlarda yayılmış ancak iklim değişiklikleri nedeniyle yayılış alanı daralmış ve sığınak bölgelerde varlığını sürdüren bitki türüdür.
- Anıt ağaç
- Yaşı, boyu, çapı veya tarihsel ve kültürel değeriyle dikkat çeken, yasal koruma altına alınmış bireysel ağaçtır.
- Fitocoğrafya bölgesi
- Benzer iklim ve bitki topluluklarına sahip geniş coğrafi alandır; Türkiye'de Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan olmak üzere üç fitocoğrafya bölgesi bulunur.
- Maki
- Akdeniz ikliminde gelişen, boylu (1-3 m) her dem yeşil sert yapraklı çalı topluluğudur; zeytin, mersin, defne başlıca türleridir.
- Step (bozkır)
- Yarıkurak iklimlerde yağışın orman oluşumu için yetersiz kaldığı alanlarda gelişen kısa boylu ot ve çalı topluluğudur.
- Refugium (sığınak alan)
- Buzul dönemlerinde iklim koşullarının nispeten ılıman kalarak bitki türlerinin yok olmadan varlığını sürdürebildiği bölgedir.
Örnek soru
Türkiye’nin bitki çeşitliliği bakımından Avrupa kıtasının tamamıyla karşılaştırılabilecek düzeyde olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Üç farklı fitocoğrafya bölgesinin kesişim noktasında bulunması, topografik çeşitlilik ve buzul dönemlerinde sığınak alan işlevi görmesi
- Yalnızca Akdeniz ikliminin etkisi altında olması
- Yüz ölçümünün Avrupa’dan büyük olması
- Tarımsal faaliyetlerin bitki çeşitliliğini artırması
- Kıta içi konumunun tek tip iklim yaratması
Doğru cevap: A
Çözüm
1. Türkiye’nin bitki çeşitliliğinin yüksek olmasının üç temel nedeni vardır: Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan fitocoğrafya bölgelerinin kesişmesi; engebeli topoğrafyanın farklı yükselti kuşakları yaratması; buzul dönemlerinde sığınak (refugium) işlevi görmesi.
2. Türkiye yalnızca Akdeniz ikliminde değildir; yüz ölçümü Avrupa’dan küçüktür; tarım çeşitliliği azaltır, artırmaz.
3. Doğru cevap A’dır.