12. Sınıf Coğrafya · 2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri
Tematik Harita Türleri ve Yorumlanması
Tematik haritalar, belirli bir konuya ilişkin verilerin mekânsal dağılımını görselleştirmek amacıyla üretilir. Nüfus yoğunluğundan sıcaklık dağılımına, tarımsal üretimden göç hareketlerine kadar pek çok veri, doğru harita türüyle sunulduğunda coğrafi çıkarımlar yapmak kolaylaşır. Bu konuda web tabanlı CBS ile üretilen sekiz temel tematik harita türünü tanıyacak, bu haritaları okuyup çözümleyecek ve veriye uygun harita türünü belirleyebileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.12.2.1.a Web tabanlı CBS ile oluşturulan korokromatik, koroplet, kartogram, izometrik, izoplet, noktalama, oransal sembol ve akış haritalarını tanır ve birbirinden ayırt eder.
- COĞ.12.2.1.b Tematik haritaları lejant, veri aralığı, sembol ve renk skalası gibi ögeleri kullanarak okur ve çözümler.
- COĞ.12.2.1.c Tematik haritalardan neden-sonuç ilişkisi, mekânsal dağılım ve değişim eğilimi gibi çıkarımlar yapar.
- COĞ.12.2.1.ç Bir veri setine en uygun tematik harita türünü belirler ve seçimini gerekçelendirir.
Konu anlatımı
Tematik haritalar: ne, neden, nerede?
Tematik harita türleri
Tematik haritaları okuma ve çözümleme
Haritada kullanılan veri ve değişkenler
Karşılaştırma: tematik harita türleri
Sık yapılan hatalar ve kavram yanılgıları
Anahtar terimler
- Tematik harita
- Belirli bir konuya ilişkin verilerin mekânsal dağılımını görselleştiren harita türü. Genel referans haritalarından farklı olarak tek bir konu veya değişkeni ön plana çıkarır.
- Koroplet harita
- Alanları nicel verinin büyüklüğüne göre açıktan koyuya kademelendirilmiş renklerle boyayan tematik harita. Oran ve yoğunluk verileri için uygundur.
- Korokromatik harita
- Her alanı nitel (kategorik) veriyi ayırt etmek için farklı renkle boyayan tematik harita. Renklerde büyüklük sıralaması yoktur.
- Kartogram
- Haritadaki alanların gerçek boyutlarını bozarak temsil ettiği verinin büyüklüğüne göre şişiren veya küçülten tematik harita türü.
- İzoplet harita
- Aynı değere sahip noktaları birleştiren eğrilerle sürekli yüzey verisini gösteren harita. İzoterm, izobar, izohyet bu türün örnekleridir.
- Oransal sembol harita
- Belirli noktalardaki değerleri büyüklüğü veriye orantılı sembollerle (daire, kare) gösteren tematik harita.
- Akış haritası
- Hareket eden verileri yönlü ve kalınlığı orantılı çizgilerle gösteren tematik harita. Göç, ticaret, ulaşım akışı için kullanılır.
- Veri aralığı
- Koroplet haritada verinin bölündüğü sınıflar. Eşit aralık, doğal kırılmalar (Jenks) ve kantil en yaygın sınıflandırma yöntemleridir.
- Öz nitelik tablosu
- CBS'de her mekânsal nesnenin (il, ilçe, piksel) yanında taşıdığı sayısal ve kategorik bilgilerin yer aldığı tablo. Harita üretiminin veri kaynağıdır.
- Sembol
- Tematik haritada veriyi temsil etmek için kullanılan görsel işaret: nokta, daire, ok, renk tonu, çizgi kalınlığı gibi öğeler.
Örnek soru
Bir haritada Türkiye'nin arazi kullanım türleri gösterilmektedir. Tarım alanları yeşil, orman alanları koyu yeşil, mera alanları sarı, yerleşim alanları kırmızı renkle boyanmıştır. Bu renklerin herhangi bir büyüklük sıralaması yoktur.
Bu harita aşağıdaki tematik harita türlerinden hangisine örnektir?
- Koroplet harita
- Korokromatik harita
- Kartogram
- Noktalama haritası
- İzoplet harita
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Haritada her alan farklı bir renkle boyanmış, ancak renkler arasında bir büyüklük sıralaması yoktur. Bu, nitel (kategorik) veri gösteriminin özelliğidir.
2. Nitel veriyi farklı renklerle gösteren harita türü korokromatik haritadır.
3. Koroplet haritada renkler açıktan koyuya kademelidir ve nicel veri gösterir (A yanlış).
4. Kartogram alanları bozar (C yanlış), noktalama noktalarla miktar gösterir (D yanlış), izoplet eğri çizgileri kullanır (E yanlış).
5. Doğru cevap B şıkkıdır.