12. Sınıf Coğrafya · 2. Ünite: Mekânsal Bilgi Teknolojileri
Web CBS ile Tematik Harita Oluşturma
Günümüzde coğrafî verilerin analizi ve sunumu büyük ölçüde web tabanlı Coğrafî Bilgi Sistemleri (CBS) üzerinden gerçekleştirilmektedir. Nüfus, iklim, ekonomi gibi verileri bir altlık harita üzerine aktararak tematik haritalar oluşturmak, veri aralıklarını belirlemek ve uygun semboller seçmek bu sürecin temel adımlarıdır. Bu dersin sonunda web tabanlı CBS ortamında öz nitelik tablosuna veri girişi yapabilecek, farklı tematik harita türlerini oluştürabilecek ve CBS analiz sonuçlarını yorumlayabileceksin.
Kazanımlar
- COĞ.12.2.1. Web tabanlı CBS ortamında resmî kaynaklardan elde edilen verileri (nüfus, sıcaklık, yağış vb.) öz nitelik tablosuna girerek tematik harita oluşturur.
- COĞ.12.2.1. Veri aralığı belirleme yöntemlerini (eşit aralık, doğal kırılma, kantil) uygulayarak tematik haritadaki sınıflandırmanın sonuçlar üzerindeki etkisini değerlendirir.
- COĞ.12.2.1. Web tabanlı CBS ile oluşturulan tematik haritaları okur, çözümler ve bu haritalardan coğrafî çıkarımlar yapar.
- COĞ.12.2.1. CBS analiz türlerini (çakıştırma, tampon bölge, yoğunluk analizi) tanımlayarak hangi mekânsal sorunda hangi analizin kullanılacağını belirler.
Konu anlatımı
1. Bağlam: Neden Web Tabanlı CBS ile Tematik Harita?
2. Veri Toplama ve Öz Nitelik Tablosu
3. Veri Aralığı Belirleme ve Sınıflandırma
4. Sembol Seçimi ve Tematik Harita Türleri
5. CBS Analiz Türleri
6. Web CBS ile Tematik Harita Oluşturma Adımları
7. Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Öz nitelik tablosu (Attribute Table)
- CBS'de her coğrafî nesneye ait sayısal ve kategorik verilerin satır ve sütunlar hâlinde tutulduğu tablodur; tematik haritanın veri kaynağını oluşturur.
- Veri aralığı (Class Interval)
- Tematik haritada sürekli verileri sınıflara ayırmak için kullanılan aralık belirleme yöntemidir; eşit aralık, doğal kırılma ve kantil başlıca yöntemlerdir.
- Tematik harita
- Belirli bir konuya (nüfus, iklim, tarım vb.) ait verileri coğrafî birimler üzerinde sembollerle görselleştiren haritadır.
- Katman (Layer)
- CBS'de farklı veri setlerinin ayrı tabakalar hâlinde tutulması ve gerektiğinde üst üste bindirilerek analiz edilmesidir.
- Sembol
- Tematik haritada verileri temsil eden görsel öge; renk tonu, orantılı daire, nokta veya izoçizgi olabilir.
- Çakıştırma (Overlay)
- İki veya daha fazla katmanın üst üste bindirilmesiyle ortak özelliklerin ya da kesişim alanlarının belirlendiği CBS analiz türüdür.
- Tampon bölge (Buffer)
- Bir coğrafî nesnenin çevresinde belirli bir mesafede oluşturulan etki, hizmet veya koruma alanıdır.
- Veri görüntüleme
- CBS ortamında veriyi harita, tablo veya grafik biçiminde ekranda sunma işlemidir.
- Dijital hikâye haritası
- Haritalar, metin, fotoğraf ve video gibi multimedya ögeleriyle bir mekânsal hikâyenin anlatıldığı web tabanlı sunum biçimidir.
- Koroplet harita
- Alan birimlerini renk tonlarıyla boyayarak oran veya yoğunluk verilerini gösteren tematik harita türüdür.
Örnek soru
Bir web tabanlı CBS ortamında illerin nüfus yoğunluğu verisi eşit aralık yöntemiyle 5 sınıfa ayrılmıştır. Verilerin büyük çoğunluğu ilk sınıfa düşmüş, İstanbul tek başına son sınıfta kalmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle en iyi açıklanır?
- CBS platformunun veri yükleme hatası yapması
- Eşit aralık yönteminin, uç değerlerin olduğu verilerde çoğu kaydı tek sınıfa yığması
- Nüfus yoğunluğu verilerinin tematik haritayla gösterilememesi
- Sınıf sayısının çok fazla seçilmiş olması
- Koroplet haritanın bu veri türü için uygunsuz olması
Doğru cevap: B
Çözüm
1. Eşit aralık yöntemi, en küçük ve en büyük değer arasındaki farkı sınıf sayısına böler. Nüfus yoğunluğu gibi uç değerlerin bulunduğu veri setlerinde aralık çok geniş olur ve çoğu kayıt düşük değerli ilk sınıfa düşer.
2. Bu bir CBS hatası değil, sınıflandırma yönteminin doğasından kaynaklanır.
3. Doğru cevap B'dir. Doğal kırılma veya kantil yöntemi bu tür verilerde daha dengeli sonuç verir.