12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. Ünite: Benim Yolculuğum
Günlük ve Blog
Her gün onlarca şey yaşarız; çoğunu birkaç gün sonra unutüruz. Günlük, yaşananı ve o an içimizden geçeni tarihle birlikte kâğıda bağlayan türdür; blog ise aynı kişisel yazma alışkanlığını internet aracılığıyla bir okur kitlesine açar. Bu konuda "Benim Yölçülüğum" temasının ilk okuma metni olan günlüğü, ara metin olan blog yazısıyla karşılaştırarak okuyacaksın. Sonunda bir yazarın zaman içinde karakter, duygu ve düşünce değişimini metindeki ipuçlarından çözümleyebilecek, günlük, blog ve anıyı ölçütlerle ayırt edebileceksin.
Kazanımlar
- TDE.12.1.2.1. Günlük ve blog yazısını okumaya başlamadan önce okuma amacını belirler; başlık, tarih ve görsellerden hareketle metnin türü ve yazılış amacı hakkında tahminde bulunur, uygun okuma stratejisini seçer.
- TDE.12.1.2.2. Metindeki bilinmeyen söz varlığının anlamını bağlamdan belirler; öznel ile nesnel ifadeleri, gerçek ile kurguyu ayırt eder ve metnin güvenilirliğini sorgular.
- TDE.12.1.2.2. Günlükte açıkça söylenenle çıkarımla ulaşılanı ayırır; yazarın yazma amacını, ana duygusunu ve karakterinin davranışlarından duygu ve düşüncelerine yönelik çıkarımları belirler.
- TDE.12.1.2.2. Günlük ile blog yazısını içerik, tür, şekil, üslup ve ileti ölçütlerine göre karşılaştırır ve sınıflandırır; metni özetleyip geri bildirim sunar.
- TDE.12.1.2.3. Yazarın zamana bağlı karakter, duygu ve düşünce değişimini tarihli kayıtlardaki ipuçlarıyla çözümler; dil ve anlatım özelliklerini, yazarın üslup seçimini ve bunun nedenlerini açıklar.
- TDE.12.1.2.4. Metni kendi ölçütleriyle değerlendirir, okuduğu günlüğün konusunu ve ana duygusunu kendi dünyasıyla ilişkilendirir, beğeni ve eleştirilerini gerekçelendirir.
Konu anlatımı
1. Okumadan Önce: Amaç, Başlık, Tarih ve Tahmin
2. Günlük Nedir? Tanım ve Ayırt Edici Özellikler
3. Edebî Günlük: Karakter, Duygu ve Düşünce Değişimi
4. Günlükte Dil, Üslup ve Bakış Açısı
5. Blog: Günlüğün İnternetteki Kuzeni
6. Günlük, Blog ve Anı: Karşılaştırma Tablosu
7. Kaynak İnceleme: İki Küçük Okuma
8. Anlam Oluşturma: Çıkarım, Karşılaştırma, Özetleme ve Değerlendirme
9. Simülasyonda Dene
10. Sık Karıştırılanlar ve Kavram Yanılgıları
Anahtar terimler
- Günlük (günce, jurnal)
- Kişinin yaşadığı olay, gözlem, duygu ve düşünceleri günü gününe, tarih atarak yazdığı kişisel metin.
- Edebî günlük
- Yazarın iç dünyasını imge, benzetme ve çağrışım gibi edebî dil öğeleriyle işleyerek okura geçirdiği günlük.
- Blog
- İnternette yayımlanan, tarih sırasına göre dizilen, okur yorumuna açık ve okura seslenen yazılar bütünü.
- Anı (hatıra)
- Olayların üzerinden uzun zaman geçtikten sonra, dönemin olaylarına ve çevreye ağırlık vererek yazılan metin.
- Öznellik
- Metnin yazarın kişisel duygu, yargı ve bakış açısına dayanması; herkesçe doğrulanamayan ifade özelliği.
- Nesnellik
- Metindeki bilginin kişisel yorumdan bağımsız, ölçülebilir ve doğrulanabilir olması.
- Bakış açısı
- Yazarın olayı ve kendini hangi konumdan, hangi duygu ve düşünceyle gördüğünü belirleyen anlatım tutumu.
- Üslup
- Yazarın söyleyiş tercihlerinin bütünü: sözcük seçimi, cümle yapısı, ton ve anlatım biçimi.
- Dönüm noktası
- Yazarın duygu, düşünce ya da davranışında değişimin başladığı kayıt veya olay.
- Kişisel gelişim
- Bireyin kendini tanıması, hedef koyması, alışkanlıklarını ve bakış açısını bilinçli biçimde geliştirme süreci.
Örnek soru
Aşağıdakilerden hangisi günlüğü anı ve biyografi gibi diğer kişisel anlatılardan ayıran en belirgin özelliktir?
- Üçüncü kişi ağzıyla ve tarafsız bir bakışla yazılması
- Yazarın gerçek yaşamından söz etmesi
- Kayıtların tarih atılarak, olayın yaşandığı gün ya da hemen sonrasında yazılması
- Okura doğrudan seslenip görüş ve öneri sunması
- Yalnızca dış dünyadaki olayları ve kişileri konu edinmesi
Doğru cevap: C
Çözüm
1. Günlük, kişinin yaşadıklarını ve duygularını tarih atarak, olay sıcağı sıcağına yazdığı metindir; tarih ve zamana yakınlık onu en çok bu açıdan ayırır.
2. B seçeneği anı ve biyografi için de geçerlidir; yani ayırt edici değildir.
3. A, D ve E günlüğün özelliklerine ters düşer: Günlük birinci kişi ağzıyla yazılır, çoğunlukla okura değil yazara yöneliktir ve iç dünyaya ağırlık verir.
Doğru cevap C'dir. En güçlü çeldirici B'dir; çünkü gerçeğe dayanmak tek başına günlüğe özgü değildir.